Sự phát triển của nhà máy thông minh đang làm thay đổi vai trò của người lao động. Nếu trước đây công nhân chủ yếu vận hành máy móc theo quy trình cố định, thì trong kỷ nguyên sản xuất số, họ ngày càng trở thành những ''nhân sự công nghệ'' có khả năng phân tích dữ liệu, phối hợp với hệ thống tự động hóa và tham gia cải tiến quy trình.
Trong cuộc đua nâng cao năng suất, doanh nghiệp không chỉ đầu tư thêm máy móc mà còn tập trung nâng cấp một yếu tố quan trọng khác: năng lực số của con người. Bởi trong một nhà máy hiện đại, máy móc có thể tự động vận hành, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định trong việc thiết lập quy trình, xử lý tình huống bất thường, phân tích dữ liệu và đưa ra các sáng kiến cải tiến.
Từ người vận hành máy đến người làm chủ công nghệ
Sản xuất công nghiệp đang bước vào giai đoạn mà các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), robot và tự động hóa ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Điều này kéo theo yêu cầu mới đối với lực lượng lao động. Người công nhân không chỉ cần kỹ năng thao tác mà còn phải hiểu cách hệ thống vận hành, đọc dữ liệu từ thiết bị và phối hợp với các nền tảng số.
Tại nhiều nhà máy hiện đại, dữ liệu từ dây chuyền sản xuất được thu thập liên tục để theo dõi hiệu suất, phát hiện bất thường và tối ưu hoạt động. Khi đó, vai trò của người lao động chuyển từ “làm theo máy” sang “làm việc cùng máy”. Một kỹ thuật viên có thể cần theo dõi thông số thiết bị trên màn hình quản trị, phân tích nguyên nhân khi sản phẩm có dấu hiệu bất thường hoặc đề xuất điều chỉnh để giảm lỗi trong sản xuất. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp coi đào tạo kỹ năng số là một phần quan trọng trong chiến lược nâng cao năng suất.
Một trong những ví dụ tiêu biểu là Samsung Electronics tại Việt Nam. Trong quá trình phát triển các cơ sở sản xuất tại Việt Nam, Samsung đã đẩy mạnh ứng dụng tự động hóa và xây dựng mô hình nhà máy thông minh. Theo thông tin từ Samsung Newsroom Việt Nam, tại Samsung Electronics Việt Nam, bộ phận tự động hóa được thành lập nhằm thúc đẩy việc xây dựng và vận hành nhà máy theo hướng thông minh hơn.
.jpg)
Nhà máy Samsung Electronics Việt Nam với các giải pháp tự động hóa trong sản xuất
Với đặc thù sản xuất điện tử có yêu cầu cao về độ chính xác, doanh nghiệp cần lực lượng lao động không chỉ có kỹ năng vận hành mà còn phải thích ứng với hệ thống công nghệ ngày càng phức tạp.
Samsung Việt Nam hiện có hệ thống sản xuất quy mô lớn với các nhà máy tại Bắc Ninh, Thái Nguyên cùng trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Hà Nội. Trong môi trường đó, nhân sự kỹ thuật, kỹ sư và công nhân sản xuất đều phải liên tục nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của dây chuyền hiện đại.
Không chỉ tuyển dụng lao động sản xuất, Samsung cũng thường xuyên tổ chức các chương trình tuyển dụng kỹ sư, kỹ thuật viên và nhân sự có năng lực công nghệ. Điều này cho thấy xu hướng nhân lực trong sản xuất đang dịch chuyển mạnh sang nhóm lao động có nền tảng kỹ thuật và tư duy số.
Một trường hợp khác là Intel Products Vietnam. Nhà máy Intel Products Vietnam (IPV) hoạt động trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm định sản phẩm chip máy tính, là một cơ sở sản xuất trong mạng lưới lắp ráp và kiểm định toàn cầu của Intel.
Ngành bán dẫn vốn yêu cầu nghiêm ngặt về quy trình, độ chính xác và kiểm soát chất lượng. Vì vậy, nguồn nhân lực tại đây không chỉ cần hiểu về thiết bị mà còn phải có kiến thức kỹ thuật, khả năng vận hành các hệ thống hiện đại và tuân thủ quy trình sản xuất có tính tiêu chuẩn hóa cao.
Nhà máy lắp ráp và thử nghiệm vi mạch điện tử của Công ty TNHH Intel Products Việt Nam
Trong môi trường sản xuất công nghệ cao, năng suất không đơn giản là tăng số lượng sản phẩm tạo ra, mà còn là khả năng duy trì chất lượng ổn định, giảm sai lỗi và tối ưu từng công đoạn. Điều đó đặt ra yêu cầu người lao động phải liên tục cập nhật kiến thức mới, từ kỹ năng kỹ thuật đến khả năng làm việc với dữ liệu.
Kỹ năng số trở thành tiêu chí mới của năng suất
Trước đây, khi nói đến nâng cao năng suất, doanh nghiệp thường tập trung vào đổi mới máy móc, cải tiến quy trình hoặc giảm chi phí. Tuy nhiên, trong bối cảnh sản xuất thông minh, một dây chuyền hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi có đội ngũ đủ năng lực vận hành và khai thác.
Một hệ thống tự động có thể giúp giảm thao tác thủ công, nhưng khi xảy ra sự cố, con người vẫn cần phân tích nguyên nhân, đưa ra giải pháp và cải tiến hệ thống. Vì vậy, đào tạo nhân lực số đang trở thành một trong những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Người lao động trong nhà máy tương lai có thể không còn được đánh giá chủ yếu bằng tốc độ thao tác, mà bằng khả năng: Hiểu và vận hành công nghệ; Phân tích dữ liệu sản xuất; Phối hợp với robot và hệ thống tự động; Đề xuất sáng kiến cải tiến.
Công nghiệp 4.0 không đồng nghĩa với việc con người bị thay thế hoàn toàn bởi máy móc. Thay vào đó, mối quan hệ giữa con người và công nghệ đang thay đổi. Máy móc đảm nhận những công việc lặp lại, cần độ chính xác cao; còn con người tập trung vào tư duy, sáng tạo, xử lý vấn đề và cải tiến.
Trong hành trình nâng cao năng suất chất lượng, doanh nghiệp sẽ không chỉ cạnh tranh bằng công nghệ sở hữu mà còn bằng khả năng xây dựng đội ngũ có thể làm chủ công nghệ đó. Nhà máy của tương lai vì thế không chỉ cần máy móc thông minh, mà cần những con người đủ năng lực để vận hành một hệ thống thông minh.
Nguyễn Hương /Chất lượng Việt Nam