Thời gian qua, thành phố Hà Nội không ngừng mở rộng quy mô kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khẳng định vai trò đầu tàu của cả nước.
Trên nền tảng những thành tựu đạt được, thành phố hướng tới xây dựng mô hình tăng trưởng mới, khơi dậy các động lực phát triển hiện đại nhằm tạo thế bứt phá cho chặng đường phát triển tiếp theo trong kỷ nguyên vươn mình.
.jpg)
Sản xuất bảng mạch điện tử tại Công ty TNHH Katolec Việt Nam, Khu công nghiệp Quang Minh (xã Quang Minh). Ảnh: Đỗ Tâm
Khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế
Từ khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới, thành phố Hà Nội đã trải qua 40 năm tập trung cho phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu, với quy mô và sức lan tỏa ngày càng ấn tượng. Một dấu mốc đặc biệt quan trọng là việc điều chỉnh địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội và một số tỉnh có liên quan theo Nghị quyết số 15/2008/NQ-QH12 năm 2008 của Quốc hội, tạo ra không gian phát triển rộng lớn và mở ra nhiều điều kiện thuận lợi để huy động nguồn lực. Sau khi điều chỉnh, diện tích Hà Nội tăng từ 920,97km² lên 3.348,5km², quy mô dân số vượt 8 triệu người, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội mới. Trong giai đoạn 2008-2013, tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân đạt 9,59%/năm. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Hà Nội những năm qua cũng ghi nhận sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của các thành phần kinh tế. Nhờ đó, nguồn vốn đầu tư thực hiện trên địa bàn Thủ đô chiếm khoảng 25% tổng vốn thực hiện của cả nước, khẳng định vai trò trung tâm trong việc thu hút và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển.
Đến năm 2015, cơ cấu kinh tế của Hà Nội có sự chuyển dịch rõ rệt: Khu vực dịch vụ chiếm khoảng 54-55%; công nghiệp - xây dựng chiếm 41-42%; nông nghiệp chiếm 3-4%. Đến năm 2020, tỷ trọng khu vực dịch vụ tiếp tục tăng lên 55,5-56,6%, công nghiệp - xây dựng vẫn duy trì ở mức 41-42%, trong khi nông nghiệp giảm còn 2-2,5%.
Ở lĩnh vực xuất khẩu, tốc độ tăng giá trị hàng hóa xuất khẩu trên địa bàn đạt bình quân 14-15%/năm trong giai đoạn năm 2011-2015 và 13-14%/năm trong giai đoạn 2016-2020, phản ánh năng lực hội nhập và mở rộng thị trường ngày càng rõ nét của kinh tế Thủ đô.
Thực tế cho thấy, việc mở rộng địa giới hành chính đã chứng minh tính đúng đắn của một quyết sách chiến lược mang tầm dài hạn. Nhờ đó, Hà Nội có điều kiện khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực và tiềm năng phát triển, từng bước nâng cao vị thế với thế và lực mới. Trong 10 năm trở lại đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hà Nội luôn cao hơn mức tăng Tổng sản phẩm nội địa (GDP) bình quân của cả nước.
Cơ cấu kinh tế của Thủ đô tiếp tục chuyển biến theo hướng tích cực, trong đó thương mại, dịch vụ và du lịch dần trở thành những lĩnh vực mũi nhọn. Đồng thời, Hà Nội cũng từng bước tiếp cận các mô hình kinh tế hiện đại trên thế giới. Một số lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao đã hình thành và phát triển khá nhanh, như điều khiển kỹ thuật số, tự động hóa, robot, nano, plasma, laser, công nghệ sinh học…, góp phần tạo nên diện mạo kinh tế mới của Thủ đô.
Trong giai đoạn 2021-2025, tăng trưởng GRDP bình quân 6,57%, gấp 1,1 lần trung bình cả nước; quy mô khoảng 63 tỷ USD, gấp 1,4 lần năm 2020, chiếm 12,6% cả nước; GRDP/người ước đạt 175 triệu đồng (khoảng 7.200 USD); cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, tăng tỷ trọng dịch vụ. Thu ngân sách luôn vượt dự toán, chiếm khoảng 25% cả nước. Tổng vốn đầu tư xã hội thực hiện 2,5 triệu tỷ đồng, gấp 1,5 lần nhiệm kỳ trước. Đóng góp của các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng khoảng 53%.
Đặc biệt, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Hà Nội cho thấy xu hướng tăng trưởng ổn định và chất lượng ngày càng cải thiện. Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Lê Trung Hiếu, tính lũy kế từ 1986 đến nay, Hà Nội đã thu hút khoảng 71,7 tỷ USD vốn FDI, đứng thứ hai cả nước, sau thành phố Hồ Chí Minh. Hiện nay, Hà Nội có hơn 7.600 dự án FDI còn hiệu lực, đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho thấy mức độ hội nhập quốc tế sâu rộng và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Thủ đô. Riêng giai đoạn 2021-2025, tổng vốn FDI thu hút đạt khoảng 11,3 tỷ USD. Điểm đáng chú ý là vốn điều chỉnh tăng thêm chiếm khoảng 51,5% tổng vốn, với giá trị gần 5,83 tỷ USD từ 880 lượt dự án. Trong khi đó, vốn đăng ký cấp mới đạt khoảng 2,49 tỷ USD với 1.883 dự án.
Cơ cấu này cho thấy các nhà đầu tư hiện hữu không chỉ duy trì hoạt động mà còn mở rộng sản xuất, kinh doanh dài hạn tại Hà Nội, phản ánh niềm tin thực chất vào môi trường đầu tư. Đáng chú ý, năm 2025 ghi nhận bước tăng trưởng mạnh mẽ khi tổng vốn FDI đăng ký đạt khoảng 4,44 tỷ USD, tăng gấp hơn 2 lần so với năm 2024 và gấp hơn 3 lần so với năm 2023. Nhờ đó, thứ hạng thu hút FDI của Hà Nội cũng vươn lên tốp 3 cả nước, sau nhiều năm đứng ở vị trí thấp hơn. Đây được xem là kết quả rất tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn.
Cùng với đó, phát triển hạ tầng giao thông tiếp tục được thành phố tập trung đầu tư. Những năm gần đây, Hà Nội cơ bản hoàn thành các công trình giao thông trọng điểm trong khu vực nội đô, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng các tuyến đường vành đai, nút giao thông và đường quốc lộ như: Đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội, tuyến đường kết nối Pháp Vân - Cầu Giẽ và đường Vành đai 3…, cùng các cầu lớn qua sông Hồng như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi. Ngoài ra, thành phố đưa vào vận hành đường sắt đô thị tuyến 2A Cát Linh - Hà Đông và tuyến số 3 Nhổn - Ga Hà Nội (đoạn trên cao). Thành phố cũng tích cực chuẩn bị đầu tư một số tuyến đường sắt đô thị theo quy hoạch.
Những thành tựu đạt được thời gian qua khẳng định, Hà Nội là đầu tàu kinh tế của cả nước, đồng thời giữ vai trò trung tâm động lực thúc đẩy phát triển của Vùng Thủ đô và khu vực phía Bắc. Với vị thế đó, thành phố đang đặt ra nhiều mục tiêu phát triển tham vọng nhằm tạo bước bứt phá trong giai đoạn tới.
Kiến tạo động lực tăng trưởng mới
Theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030, Hà Nội xác định 43 chỉ tiêu chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, trong đó các mục tiêu kinh tế được đặt ở mức khá cao. Cụ thể, thành phố phấn đấu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt từ 11%/năm trở lên; GRDP bình quân đầu người đạt trên 12.000 USD. Bên cạnh đó, thu ngân sách nhà nước dự kiến đạt 3,4 triệu tỷ đồng, tổng vốn đầu tư xã hội thực hiện đạt 5 triệu tỷ đồng và vốn FDI đăng ký đạt 25 tỷ USD... Những mục tiêu này thể hiện quyết tâm của Hà Nội trong việc duy trì vai trò trung tâm kinh tế lớn của cả nước, đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các đô thị lớn trong khu vực.
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, mô hình phát triển Thủ đô được định hướng theo mục tiêu tăng trưởng hai con số, bảo đảm phát triển đồng bộ ba trụ cột kinh tế - môi trường - xã hội, trên nền tảng tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Chuyển sang tăng trưởng theo chiều sâu, lấy nâng cao năng suất lao động và TFP làm trụ cột chính, gắn chặt với cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các cực tăng trưởng và không gian sáng tạo. Đồng thời khai thác các mô hình kinh tế mới: Kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần hoàn, kinh tế đêm, kinh tế bạc...
Các động lực tăng trưởng và giải pháp trong giai đoạn tới là hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô với hạt nhân là Khu công nghệ cao Hòa Lạc - nơi thí điểm mô hình quản trị, chính sách mới, công nghệ mới, đào tạo nhân tài. Kết nối chặt chẽ đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, tập đoàn lớn và hệ thống tài chính. Đồng thời xây dựng bốn trụ cột: Thể chế, hạ tầng số và nền tảng thông minh; quản trị hiệu quả và chính quyền số (ứng dụng iHanoi); kinh tế số và động lực tăng trưởng mới; xã hội số và an sinh. Mục tiêu kinh tế số chiếm ≥40% GRDP năm 2030.
Tiếp theo là tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế, chính sách: Xây dựng Nghị quyết mới về phát triển Thủ đô, sửa đổi Luật Thủ đô, hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Cùng với đó, Hà Nội phát triển không gian đô thị theo mô hình chùm đô thị đa cực, đa trung tâm (9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn, 9 trục động lực); áp dụng mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), “đô thị 15 phút” (người dân có thể thỏa mãn mọi nhu cầu thiết yếu bằng cách đi bộ hoặc đạp xe không quá 15 phút), đô thị thông minh; tăng cường liên kết Vùng Thủ đô, tạo lập các không gian phát triển mới.
Giải pháp khác là cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút FDI, phát triển kinh tế tư nhân (hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp), kinh tế nhà nước dẫn dắt; hình thành trung tâm tài chính hữu ngạn sông Hồng, các trung tâm kinh tế… Với những định hướng và giải pháp đồng bộ thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030, Hà Nội được kỳ vọng tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước; đồng thời trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phát triển năng động của khu vực trong tương lai.
Hương Thủy /Hànộimới