Sau nhiều tuần đưa ra những lời đe dọa về việc sáp nhập đảo Greenland của Đan Mạch, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đã phác thảo được ''khung'' cho một thỏa thuận tương lai.
Động thái này diễn ra sau cuộc hội đàm giữa ông và Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 22/1 tại Davos, Thuỵ Sĩ. Dù ông Trump bày tỏ sự tin tưởng rằng các bên đều hài lòng, phía Đan Mạch dù sẵn sàng đối thoại nhưng vẫn nhấn mạnh điều kiện tiên quyết là chủ quyền biên giới phải được tôn trọng.
Mô hình chủ quyền căn cứ quân sự và tham vọng khoáng sản
Thay vì mua lại toàn bộ hòn đảo như những đồn đoán trước đó, các quan chức Mỹ và NATO đang thảo luận về một mô hình mà Mỹ sẽ có quyền chủ quyền đối với các dải đất đặt căn cứ quân sự. Mô hình này được mô phỏng theo cách Anh quản lý các căn cứ của mình tại Cộng hòa Síp, nơi các khu vực này hoạt động như một lãnh thổ hải ngoại của Anh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hội đàm với Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 22/1 tại Davos, Thuỵ Sĩ. Ảnh chụp màn hình
Hiện tại, Mỹ đã có sự hiện diện tại căn cứ không quân Pituffik tại Greenland theo một thỏa thuận từ năm 1951, nhưng khuôn khổ mới có thể cho phép Mỹ mở rộng xây dựng và tiếp cận các khu vực giàu khoáng sản mà không cần xin phép chính quyền sở tại.
Tổng thống Trump khẳng định với giới truyền thông rằng: “Đó là một thỏa thuận dài hạn. Đó là một thỏa thuận dài hạn tối thượng. Nó đặt mọi người vào một vị thế thực sự tốt, đặc biệt là khi nó liên quan đến an ninh và khoáng sản”.
Theo các khảo sát, Greenland sở hữu tới 25 trong số 34 loại khoáng sản được coi là nguyên liệu thô quan trọng, bao gồm đồng, niken, kẽm, vàng, kim cương và thậm chí là uranium. Việc nắm giữ các nguồn tài nguyên này được xem là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược dài hạn của Mỹ tại khu vực Bắc Cực.
Phản ứng quyết liệt từ Greenland và những ẩn số về pháp lý
Mặc dù các cuộc thảo luận cấp cao đang diễn ra, chính quyền và người dân Greenland lại bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ. Với tư cách là một vùng lãnh thổ bán tự trị có chính phủ riêng, người dân Greenland đã xuống đường biểu tình để phản đối việc Mỹ muốn kiểm soát hòn đảo.
Bà Aaja Chemnitz Larsen, một thành viên người Greenland trong quốc hội Đan Mạch, đã kịch liệt chỉ trích các tuyên bố của ông Trump là: “Những gì chúng ta đang chứng kiến những ngày này trong các tuyên bố từ ông Trump là hoàn toàn điên rồ. NATO hoàn toàn không có thẩm quyền để đàm phán bất cứ điều gì mà không có chúng tôi ở Greenland”.
Thị trấn Aasiaat ở Greenland vào mùa đông. Ảnh: Uns
Bên cạnh sự phản kháng của người dân bản địa, thỏa thuận này vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, đặc biệt là phương thức đền bù cho Greenland nếu Mỹ tiến hành khai thác khoáng sản. Ngoài ra, các quy định bảo vệ môi trường và lệnh cấm khai thác dầu khí hiện nay trên đảo cũng là những rào cản lớn đối với tham vọng của ông Trump.
Dù Tổng thư ký NATO Mark Rutte hy vọng các chi tiết cụ thể có thể được hoàn tất vào đầu năm 2026, giới quan sát nhận định rằng sự tin tưởng trong liên minh NATO đã bị lung lay đáng kể sau những đe dọa liên tiếp từ phía Mỹ.
Cao Phong (Independent, CNN)
Nhà báo và Công luận