Hàng nghìn người mất hơn 1.000 tỉ đồng: Kẻ lừa đảo đã biết gì về chúng ta?

Bài viết liên quan

Hà Nội đề xuất bỏ mốc 5 năm với giấy phép xây dựng có thời hạn

Từ máy cũ đến giá ảo: Những thủ đoạn trong mua sắm thiết bị y tế

Ảnh minh họa: AI

Tám lá đơn mở ra đường dây nghìn tỉ đồng

Đầu tháng 2.2026, Công an thành phố Quảng Ninh tiếp nhận đơn của tám công dân, trình báo bị lừa tổng cộng hơn 160 triệu đồng. Những vụ việc ban đầu có vẻ nhỏ và rời rạc. Quá trình xác minh lại cho thấy dấu hiệu của một tổ chức hoạt động trên không gian mạng với nhiều tầng, nhiều địa điểm và lượng nạn nhân lớn hơn rất nhiều.

Công an thành phố Quảng Ninh sau đó phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, xác lập chuyên án. Đến khi thông tin được công bố ngày 14.9, cơ quan điều tra đã bắt giữ, khởi tố 21 bị can về các nhóm tội danh gồm lừa đảo chiếm đoạt tài sản; sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản; rửa tiền; mua bán trái phép thông tin về tài khoản ngân hàng.

Tang vật được công bố gồm 83 điện thoại, bảy máy tính, 266 triệu đồng tiền mặt và 3.353,07 USDT. Kết quả điều tra bước đầu xác định hàng nghìn người trên cả nước đã bị chiếm đoạt hơn 1.000 tỉ đồng. Đây vẫn là số liệu ở giai đoạn điều tra. Trách nhiệm và mức độ tham gia của từng bị can phải chờ cơ quan tố tụng làm rõ và phán quyết có hiệu lực.

Khoảng cách từ 160 triệu đồng trong tám đơn trình báo đến hơn 1.000 tỉ đồng cho thấy một đặc điểm nguy hiểm của tội phạm mạng: thiệt hại bị chia nhỏ giữa rất nhiều nạn nhân, địa phương và giao dịch. Mỗi người chỉ nhìn thấy vụ việc xảy ra với mình. Chỉ khi dữ liệu được tập hợp, dấu vết mới hiện thành một đường dây có quy mô đặc biệt lớn.

Một cuộc gọi có thể đã được chuẩn bị từ trước

Theo kết quả điều tra ban đầu, nhóm bị can mua dữ liệu cá nhân trên các hội, nhóm Telegram, sau đó phân loại thông tin, lựa chọn người để tiếp cận và xây dựng kịch bản. Như vậy, cuộc lừa đảo không nhất thiết bắt đầu ở thời điểm điện thoại của nạn nhân đổ chuông. Nó có thể bắt đầu sớm hơn, khi một phần thông tin cá nhân bị thu thập, để lộ hoặc đem bán.

Một cuộc gọi lạ sẽ dễ tạo lòng tin hơn nếu người gọi đưa ra được vài dữ kiện đúng. Nạn nhân có thể tưởng mình đang nói chuyện với một đơn vị đã từng giao dịch, một nhân viên nắm được hồ sơ hoặc một người có thẩm quyền. Dữ liệu càng được sắp xếp, kịch bản càng có khả năng đánh trúng hoàn cảnh, tâm lý và điểm dễ tổn thương của từng nhóm người.

Thông tin được công bố chưa nêu cụ thể loại dữ liệu nào đã bị mua bán, nguồn phát sinh ở đâu và từng kịch bản được vận hành ra sao. Đây là phần cần tiếp tục điều tra. Dữ liệu bị rò từ hệ thống nào? Có người nội bộ tiếp tay hay không? Bao nhiêu bộ dữ liệu đã được trao đổi trước khi đường dây bị triệt phá? Nếu những câu hỏi này không có đáp án, kho nguyên liệu của tội phạm vẫn có thể tồn tại sau khi nhóm trực tiếp gọi điện đã bị bắt.

Không thể chỉ dặn người dân hãy cảnh giác

Cảnh giác luôn cần thiết, nhưng không thể là lớp phòng vệ duy nhất. Trong cuộc đối đầu này, người dân phải tự nhận biết một kịch bản ngày càng tinh vi, còn phía lừa đảo có dữ liệu, công cụ liên lạc, tài khoản nhận tiền và thời gian thử nghiệm phản ứng của nhiều nhóm nạn nhân. Đó là thế bất cân xứng rõ ràng.

Bốn nhóm tội danh đang được điều tra cũng phác ra cả một dây chuyền: dữ liệu dùng để tìm người, tài khoản ngân hàng dùng để nhận hoặc chuyển tiền, công nghệ dùng để tiếp cận, còn những lớp giao dịch tiếp theo có thể làm mờ nguồn tiền. Muốn ngăn một đường dây khác thay thế, việc xử lý phải đi xuyên suốt chuỗi ấy, từ nơi mua bán dữ liệu đến tài khoản trung gian và khâu chuyển hóa tài sản.

Các tổ chức đang lưu giữ dữ liệu khách hàng cần bị buộc chịu trách nhiệm rõ hơn về việc thu thập, phân quyền truy cập, lưu dấu thao tác và thông báo sự cố. Cơ chế chỉ chú ý sau khi dữ liệu đã được rao bán là quá muộn. Một đơn vị không thể coi thông tin của khách hàng là tài sản để khai thác, nhưng lại coi thiệt hại do rò rỉ là rủi ro riêng của người bị lộ.

Ngân hàng và trung gian thanh toán cũng cần tăng khả năng phát hiện dòng tiền bất thường, xác minh tài khoản có dấu hiệu cho thuê, mua bán và rút ngắn thời gian phối hợp phong tỏa khi nạn nhân trình báo. Cảnh báo hiệu quả nhất phải xuất hiện ngay trước giao dịch đáng ngờ, đúng lúc người chuyển tiền còn có thể dừng lại, thay vì chỉ nằm trong một thông báo mà họ đã đọc từ nhiều tháng trước.

Vụ án từ tám lá đơn là một lời nhắc quan trọng: mỗi trình báo sớm có thể không chỉ giúp truy tìm số tiền của một người, mà còn mở ra dấu vết bảo vệ hàng nghìn người khác.

Nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: Nếu ngày mai một danh sách dữ liệu mới lại được rao bán, hệ thống nào sẽ phát hiện trước khi điện thoại của nạn nhân tiếp theo đổ chuông?

NGỌC NGUYỄN /Báo Văn Hóa