Giá vật liệu xây dựng tăng mạnh, chênh lệch lớn so với giá công bố đang gây áp lực lên hàng loạt dự án. Từ trung ương đến địa phương đồng loạt vào cuộc kiểm soát thị trường, bảo đảm nguồn cung và tiến độ các công trình trọng điểm.
Bộ Xây dựng yêu cầu đánh giá đầy đủ tác động chi phí, nghiên cứu cơ chế chia sẻ rủi ro trong hợp đồng, đồng thời kiểm soát cung – cầu vật liệu ở tầm quốc gia. Ảnh: Internet
Giá vật liệu “vượt khung”, áp lực đội vốn gia tăng
Biến động giá vật liệu xây dựng đang trở thành điểm nghẽn lớn khi khoảng cách giữa giá công bố và giá thực tế ngày càng nới rộng, khiến dự toán và chi phí thi công bị “lệch pha”, khó kiểm soát và tiềm ẩn tranh chấp hợp đồng.
Tại Gia Lai, giá vật liệu tăng 10–30%, nhưng thực tế cao hơn giá công bố tới 30–40%. Cát sau vận chuyển lên 500.000–700.000 đồng/m³ (so với mức công bố dưới 100.000 đồng/m³), bê tông khoảng 1,3–1,4 triệu đồng/m³, khiến nhiều nhà thầu rơi vào thế “càng làm càng lỗ”, buộc phải giãn tiến độ.
Áp lực còn đến từ mất cân đối cung – cầu. Tại Thanh Hóa, nhu cầu năm 2026 khoảng 9,6 triệu m³ nhưng nguồn cung chỉ đáp ứng khoảng 3%, đẩy giá tăng mạnh, nhiều nơi khan hiếm, tăng gấp 2–3 lần, làm gia tăng rủi ro đứt gãy thi công.
Diễn biến này cho thấy giá vật liệu không chỉ là chi phí đầu vào, mà đang trở thành biến số lớn, tác động trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả đầu tư xây dựng trên diện rộng, đặc biệt với các dự án hạ tầng quy mô lớn, sử dụng vốn ngân sách.
Địa phương chủ động “giữ nhịp” nguồn cung
Trước áp lực nguồn cung và giá cả, các địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường.
Tại Gia Lai, chính quyền yêu cầu rà soát cung – cầu, cập nhật giá sát thực tế, đồng thời xử lý nghiêm tình trạng đầu cơ, găm hàng. Hà Nội tăng cường kiểm soát thị trường, tránh đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời rà soát trữ lượng với 16 khu vực mỏ cát và 6 mỏ đá, tổng khoảng 24,8 triệu m³, nhằm chủ động nguồn vật liệu.
Tại TP.HCM, thành phố định hướng nghiên cứu vật liệu thay thế như cát biển, đá xay, đồng thời đề xuất cơ chế cấp mỏ trực tiếp cho chủ đầu tư để giảm khâu trung gian, góp phần ổn định giá.
Đáng chú ý, Thanh Hóa đẩy mạnh sử dụng cát nghiền thay thế cát tự nhiên. Toàn tỉnh hiện có 23 doanh nghiệp sản xuất cát nghiền, công suất khoảng 2,15 triệu m³/năm. Việc phát triển vật liệu thay thế được xác định là giải pháp căn cơ nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên, từng bước ổn định nguồn cung lâu dài.
Trung ương vào cuộc: minh bạch giá, ổn định thị trường
Trước diễn biến phức tạp của giá vật liệu và nhiên liệu, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ ban hành công điện chỉ đạo, đồng thời yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ giải pháp bình ổn thị trường.
Trọng tâm là xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, “găm hàng, đẩy giá”, bảo đảm thị trường minh bạch. Bộ cũng yêu cầu các địa phương công bố giá và chỉ số giá xây dựng kịp thời, sát thực tế, làm cơ sở điều chỉnh dự toán, hợp đồng và thanh toán cho nhà thầu.
Theo đánh giá, trong 12 dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2023, đã có 8 dự án hoàn thành; 4 dự án còn lại, với tổng chiều dài 268 km, đang chịu tác động lớn từ biến động giá vật liệu, thời tiết và nguồn cung.
Trước áp lực này, Bộ Xây dựng yêu cầu đánh giá đầy đủ tác động chi phí, nghiên cứu cơ chế chia sẻ rủi ro trong hợp đồng, đồng thời kiểm soát cung – cầu vật liệu ở tầm quốc gia. Mục tiêu là bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, duy trì giải ngân đầu tư công trên 95% và giữ đà tăng trưởng của ngành xây dựng.
TUẤN ĐÔNG /Báo Văn Hóa