Giữa làn sóng bảo hộ thương mại, thuế đối ứng và các quy định ngày càng khắt khe từ thị trường Mỹ, xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2025 vẫn tạo dấu ấn mạnh mẽ khi đạt 11,3 tỷ USD, mức cao nhất từ trước tới nay, tăng 13% so với năm 2024.
Theo đánh giá từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản (Vasep), năm 2025 khép lại với nhiều dấu ấn đáng nhớ đối với ngành thủy sản Việt Nam: kim ngạch xuất khẩu đạt kỷ lục, bất chấp bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh và hàng loạt rào cản khắt khe từ các thị trường lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ.
Xen kẽ giữa cơ hội và thách thức, ngành thủy sản đã chứng kiến những chuyển động chính sách quan trọng. Tất cả tạo nên bức tranh đa chiều về nỗ lực thích ứng và tái cấu trúc để hướng tới phát triển bền vững. Sau đây là 10 sự kiện nổi bật của ngành thuỷ sản do Vasep bình chọn.
Đồ hoạ: Mai Trang
1. Xuất khẩu thủy sản thiết lập kỷ lục lịch sử 11,3 tỷ USD
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam cán mốc 11,3 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024, xác lập kỷ lục mới trong lịch sử ngành. Thành tựu này đạt được trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh với hàng loạt rào cản từ thị trường Hoa Kỳ như thuế đối ứng, rủi ro thuế chống bán phá giá tôm và quy định MMPA.
Sức bật của năm 2025 đến từ ba động lực chính: Một là, nhu cầu dự trữ thực phẩm toàn cầu tăng cao do lo ngại bất ổn chính trị; hai là, sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong việc sớm nhận diện rủi ro để điều chỉnh kế hoạch giao hàng, đẩy mạnh xuất khẩu trước các thời điểm bất lợi về chính sách; ba là, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định FTA (CPTPP, EU, RCEP) để bứt phá tại các thị trường tiềm năng, bù đắp cho những khó khăn tại thị trường truyền thống.
2. Biến động từ chính sách thương mại và thuế đối ứng của Hoa Kỳ
Ngay từ đầu tháng 4/2025, chính quyền Mỹ đã công bố chính sách thuế đối ứng mới áp dụng cho hơn 75 quốc gia có thâm hụt thương mại lớn, trong đó Việt Nam ban đầu bị đề xuất mức thuế lên tới 46%. Sau các nỗ lực đàm phán quyết liệt, từ tháng 8/2025, mức thuế đối ứng thực tế được áp dụng ở mức 20%.
"Thuế chồng thuế" (thuế đối ứng cộng thêm thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp) đã tạo ra một cuộc chạy đua giao hàng trong quý II/2025 trước khi chính sách có hiệu lực. Dòng chảy thương mại thủy sản bị tái định hình: trong khi ngành tôm phải chịu áp lực, giá thành tăng cao, thì cá tra phần nào tận dụng được cơ hội từ việc Mỹ áp thuế cao lên cá rô phi Trung Quốc để củng cố thị phần. Tuy nhiên, rào cản này buộc các doanh nghiệp phải thay đổi toàn diện chiến lược giá và đẩy mạnh đa dạng hóa sang các thị trường ổn định hơn như Nhật Bản, EU và khối CPTPP.
3. Kết quả thuế chống bán và giá cá tra vào thị trường Hoa Kỳ thuận lợi
Tháng 6/2025, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã công bố kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với phile cá tra đông lạnh Việt Nam NK vào Mỹ, từ ngày 01/8/2022 tới ngày 31/7/2023, mang lại tín hiệu khả quan cho ngành hàng tỷ đô. Theo đó, có tới 7 doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam được hưởng mức thuế 0%, tăng thêm 6 đơn vị so với kỳ rà soát trước. Đặc biệt, công ty CP Vĩnh Hoàn đã chính thức thoát khỏi danh sách rà soát thuế sau thỏa thuận song phương mang tính lịch sử giữa Việt Nam và Hoa Kỳ vào đầu năm 2025.
4. Kết quả sơ bộ POR19 thuế chống bán bán giá tôm gây nhiều bất lợi cho doanh nghiệp Việt Nam
Rủi ro mà doanh nghiệp tôm Việt Nam phải đối diện trong ngắn hạn là kết quả rà soát hành chính sơ bộ POR19 đối với tôm đông lạnh xuất khẩu sang Mỹ. Kết quả sơ bộ do Bộ Thương mại Mỹ (DOC) công bố cho thấy biên độ thuế chống bán phá giá lên tới 35,29%, mức rất cao so với kỳ vọng. Phán quyết cuối cùng dự kiến được đưa ra vào tháng 2/2026 sẽ ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu tôm trong năm 2026.
5. Mỹ từ chối công nhận tương đương với 12 nghề cá Việt Nam theo quy định MMPA
Tháng 8/2025, Mỹ có thông báo về việc từ chối công nhận tương đương với 12 nghề cá Việt Nam theo Đạo luật bảo vệ động vật biển có vú (MMPA), dẫn đến lệnh cấm nhập khẩu từ ngày 1/1/2026. Các loài bị ảnh hưởng có thể kể đến là cá mú, cua ghẹ và giáp xác khác, mực nang, cá đáy, cá bơn, cá mú, cá đối, cá hồng, cá thờn bơn, cá nục, tôm hùm, cá thu, cá đối, cá ngừ, cá cờ, cá kiếm được khai thác bằng 12 nghề cá nêu trong Đạo luật MMPA.
Những lý do chính cho việc không tương đương bao gồm sự hiện diện của các loài động vật có vú biển có nguy cơ tuyệt chủng (như cá heo,…) trong các ngư trường sử dụng ngư cụ có nguy cơ tác động cao, cùng với việc thiếu giám sát và báo cáo toàn diện về việc đánh bắt không chủ đích. Mặc dù Việt Nam đã cấm khai thác và giết hại có chủ ý động vật có vú biển, nếu vi phạm có thể bị xử phạt hình sự theo Bộ luật Hình sự hoặc xử phạt hành chính. Đồng thời, Việt Nam cũng đã đang triển khai các biện pháp giám sát, nhưng các biện pháp giảm thiểu hiện có chưa được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm thiểu việc đánh bắt không chủ đích dưới mức giới hạn cho phép, đặc biệt đối với các loài dễ bị tổn thương.
Nếu vấn đề này không được tháo gỡ, sẽ tác động tới kim ngạch XK trên 500 triệu USD các loài hải sản từ 12 nghề cá trên mỗi năm sang Hoa Kỳ, chiếm gần ¼ tổng kim ngạch XK các loài này của Việt Nam. Trong đó, cá ngừ chiếm tỷ trọng cao nhất là 18%, tiếp đến là ghẹ chiếm 3% và mực gần 1%...
Từ 1/1/2026, 11 nghề cá bị cấm, còn nghề ghẹ thì sẽ được gia hạn thêm 6 tháng, tính từ 12/11/2025. Từ 1/1/2026, DN muốn XK hải sản không vi phạm Đạo luật MMPA sang Mỹ phải có giấy COA.
6. Nghề khai thác ghẹ xanh Kiên Giang đạt xếp loại A
Về mặt quản lý nguồn lợi, tháng 9/2025, Chương trình cải thiện (FIP) nghề khai thác ghẹ xanh Kiên Giang đã được tổ chức FisheryProgress nâng lên xếp loại A. Đáng chú ý, các báo cáo phân tích từ dự án FIP khẳng định phương thức khai thác ghẹ tại Việt Nam hiện chưa ghi nhận tác động tiêu cực đến các loài động vật biển có vú.
Ngày 31/10/2025, Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ ban hành lệnh tạm hoãn thực thi lệnh cấm nhập khẩu ghẹ từ Việt Nam và ba quốc gia châu Á khác. Quyết định này cho phép hoạt động xuất khẩu được duy trì, đồng thời dành cho phía Việt Nam thêm thời gian để bổ sung hồ sơ khoa học nhằm chứng minh tính tương đương theo quy định của Đạo luật MMPA.
7. Chính phủ ban hành Nghị định 309/2025/NĐ-CP: Tạm ngưng quy định kích thước tối thiểu khai thác đối với 10 loài thủy sản
Ngày 29/11/2025, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã ký ban hành Nghị định số 309/2025/NĐ-CP về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2019/NĐ-CP và Nghị định số 37/2024/NĐ-CP quy định chi tiết biện pháp thi hành Luật Thủy sản.
Nội dung trọng tâm của Nghị định này là ngưng hiệu lực thi hành quy định về kích thước tối thiểu được phép khai thác của một số loài thủy sản sống trong vùng nước tự nhiên (tại Phụ lục V, Nghị định 37/2024/NĐ-CP). Danh sách 10 loài được ngưng áp dụng bao gồm: Cá ngừ chù, cá ngừ chấm, cá hố, cá trích xương, cá ngừ ồ, cá ngừ vây vàng, cá ngừ mắt to, cá ngừ vằn, tôm sắt cứng và mực ống (Loligo chinensis và Loligo edulis).
Việc điều chỉnh này nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý và hoạt động khai thác thực tế của ngư dân và doanh nghiệp.
8. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ quyết liệt chỉ đạo chống khai thác IUU, hướng tới mục tiêu tháo gỡ thẻ vàng
Năm 2025 đánh dấu giai đoạn cao điểm trong nỗ lực tháo gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC). Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt, sát sao thông qua các cuộc họp hàng tuần của Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU, khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất nhằm đưa ngành khai thác hải sản Việt Nam trở lại quỹ đạo phát triển bền vững.
Hiệp hội VASEP cam kết luôn đồng hành cùng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các Bộ ngành với tinh thần chủ động cao nhất. Hiệp hội đã và đang đẩy mạnh công tác thông tin, truyền thông tới cộng đồng doanh nghiệp, tuân thủ các quy định chống khai thác IUU, cương quyết không thu mua thủy sản không rõ nguồn gốc.
9. Nghị định 320/2025/NĐ-CP chính thức xác nhận ưu đãi thuế TNDN cho hoạt động chế biến thủy sản
Sau gần 5 năm báo cáo và kiến nghị, Hiệp hội VASEP và cộng đồng doanh nghiệp ngành thủy sản đón nhận tin vui: Các hoạt động chế biến thủy sản đã chính thức được xác nhận hưởng ưu đãi thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP ban hành ngày 15/12/2025.
Việc ban hành Nghị định 320/2025/NĐ-CP không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí thuế mà còn tạo hành lang pháp lý minh bạch, nâng cao sức cạnh tranh cho các mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam.
10. Quốc hội thông qua Luật sửa đổi bổ sung một số điều luật thuế giá trị gia tăng
Trong kỳ họp cuối năm 2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế GTGT. Đây được đánh giá là một quyết định quan trọng nhằm tháo gỡ kịp thời các bất cập phát sinh, dù Luật Thuế GTGT mới chỉ có hiệu lực thi hành trong thời gian ngắn trước đó.
Dự thảo luật này tập trung tháo gỡ 3 nhóm vướng mắc lớn hiện nay: i) hàng sơ chế nông nghiệp không còn phải khai thuế, nộp thuế rồi hoàn thuế ii) nguyên liệu sản phẩm ko chịu thuế (như thức ăn chăn nuôi) được miễn thuế toàn bộ và iii) đặc biệt bỏ chế định chỉ hoàn thuế khi nhà cung cấp đã kê khai, nộp thuế đầy đủ.
Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản giải phóng nguồn vốn bị ứ đọng, chủ động hơn về dòng tiền và giảm thiểu các rủi ro pháp lý liên quan đến việc đối chiếu nghĩa vụ thuế của các bên trong chuỗi cung ứng.
Trang Mai /Doanh Nhân Việt Nam