Bước sang quý II/2026, xuất khẩu thủy sản được dự báo tiếp tục tăng trưởng nhưng tốc độ chậm lại, phụ thuộc nhiều vào sức cầu thực và vai trò dẫn dắt của thị trường Trung Quốc.
Xuất khẩu thủy sản quý I/2026 đạt 2,64 tỷ USD
Thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tháng 3/2026, xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 927 triệu USD, tăng hơn 5% so với cùng kỳ. Lũy kế quý I đạt 2,64 tỷ USD, tăng gần 8%. Mức tăng này thấp hơn đáng kể so với nhịp tăng khoảng 20% của hai tháng đầu năm, cho thấy tăng trưởng đang chậm lại và phụ thuộc nhiều vào một số động lực chính.
Trong quý I/2026, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) duy trì là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam, với kim ngạch đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so với cùng kỳ. Riêng tháng 3, xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 250 triệu USD, tăng trên 50%.
Đây không chỉ là mức tăng cao nhất trong các thị trường chủ lực, mà còn là yếu tố quyết định giúp toàn ngành duy trì tăng trưởng dương trong bối cảnh nhiều thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đều giảm.
Lũy kế trong quý I/2026, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt 2,64 tỷ USD, tăng gần 8%. Ảnh: Tạp chí Thủy sản
Động lực từ Trung Quốc trong quý I chủ yếu đến từ ba yếu tố:
Thứ nhất, yếu tố mùa vụ và tiêu dùng dịp Tết. Năm 2026, tết Nguyên đán rơi vào giữa tháng 2, kéo theo nhu cầu nhập khẩu thủy sản, đặc biệt là tôm nguyên con, hải sản sống và sản phẩm phục vụ tiêu dùng cao cấp tăng mạnh từ cuối năm trước và kéo dài sang đầu quý I. Điều này lý giải mức tăng đột biến của các mặt hàng như tôm hùm và một phần tôm nói chung.
Thứ hai, sức cầu thực vẫn duy trì tích cực ở phân khúc trung – cao cấp. Dữ liệu nhập khẩu cho thấy Trung Quốc tiếp tục gia tăng nhập khẩu tôm trong hai tháng đầu năm, với mức tăng khoảng 18%. Đáng chú ý, ở phân khúc tôm hùm sống, sự thay đổi về thuế quan và nguồn cung từ Canada đã tạo ra “khoảng trống thị trường”, mở ra cơ hội rõ rệt cho các nhà cung cấp thay thế, trong đó có Việt Nam.
Thứ ba, lợi thế địa lý và tính linh hoạt của chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt hơn các nhịp tăng ngắn hạn của thị trường này, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm tiêu dùng.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tăng trưởng mạnh trong quý đầu năm cũng mang yếu tố thời điểm. Một phần kim ngạch tăng cao phản ánh nhu cầu tích trữ và phục vụ mùa vụ, hơn là xu hướng tăng trưởng nền dài hạn. Điều này đặt ra yêu cầu phải phân tách rõ giữa “tăng trưởng mùa vụ” và “tăng trưởng thực chất” khi đánh giá triển vọng các tháng tiếp theo.
Vai trò dẫn dắt của Trung Quốc đã ảnh hưởng rõ nét tới cơ cấu tăng trưởng của toàn ngành trong quý I. Ở nhóm tôm, tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm – sản phẩm có giá trị cao và phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Trong khi đó, tôm chân trắng – mặt hàng chủ lực tại các thị trường Mỹ, EU – gần như đi ngang, cho thấy sự phục hồi chưa đồng đều giữa các phân khúc.
Với cá tra, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, góp phần duy trì mức tăng trưởng ổn định cho mặt hàng này trong bối cảnh các thị trường khác còn thận trọng.
Ở nhóm hải sản khác, các sản phẩm như cua ghẹ, nhuyễn thể cũng hưởng lợi từ nhu cầu tại các thị trường châu Á, trong đó Trung Quốc đóng vai trò quan trọng.
Đáng chú ý là xuất khẩu cá rô phi đang nổi lên như một điểm sáng của ngành thủy sản. Sau khi xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 99 triệu USD (tăng 141% so với 2024), đà tăng trưởng này tiếp tục duy trì mạnh mẽ trong quý I/2026 với kim ngạch ước đạt 35 triệu USD, tăng khoảng 190% so với cùng kỳ năm trước.
Dù mang lại tăng trưởng ngắn hạn, việc phụ thuộc lớn vào Trung Quốc cũng đặt ra không ít rủi ro.
Trước hết, tính biến động theo chính sách và điều hành nhập khẩu của Trung Quốc có thể ảnh hưởng nhanh và mạnh đến dòng chảy thương mại. Các thay đổi về kiểm soát biên mậu, tiêu chuẩn chất lượng hoặc nhịp cấp phép có thể khiến xuất khẩu biến động trong thời gian ngắn.
Thứ hai, tính mùa vụ cao của thị trường này khiến nhu cầu không ổn định quanh năm. Sau giai đoạn cao điểm đầu năm, nhập khẩu có thể chững lại trong các tháng tiếp theo, đặc biệt nếu tồn kho nội địa tăng.
Thứ ba, cạnh tranh ngày càng gia tăng, nhất là từ các nguồn cung lớn như Ecuador trong phân khúc tôm nguyên con giá cạnh tranh.
Do đó, dù Trung Quốc là động lực chính trong ngắn hạn, việc cân đối lại cơ cấu thị trường vẫn là yêu cầu quan trọng để đảm bảo tăng trưởng bền vững.
Trong khi Trung Quốc tăng mạnh, các thị trường chủ lực khác vẫn chưa phục hồi rõ rệt. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong quý I giảm hơn 10%, tiếp tục là “điểm nghẽn” lớn nhất do cả yếu tố cầu và rào cản kỹ thuật như quy định MMPA/COA và rào cản thuế quan như thuế chống bán phá giá tôm. Xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc cũng giảm khoảng 10%, phản ánh tiêu dùng chưa cải thiện đáng kể.
Xuất khẩu sang EU gần như đi ngang, cho thấy cầu ổn định nhưng chưa đủ mạnh để tạo tăng trưởng. Tuy nhiên, thị trường này vẫn mở ra cơ hội ở phân khúc cá thịt trắng và các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn bền vững.
Ở chiều tích cực, các thị trường như ASEAN, Australia, Đài Loan (Trung Quốc) hay một số thị trường mới nổi tiếp tục tăng trưởng, góp phần đa dạng hóa đầu ra.
Dự báo xuất khẩu thủy sản quý II: Động lực còn, nhưng tăng trưởng sẽ “thực chất” hơn
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dự báo, trong quý II/2026, Trung Quốc & Hồng Kông (Trung Quốc) nhiều khả năng vẫn là thị trường đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, tốc độ tăng có thể chậm lại so với quý I do yếu tố mùa vụ qua đi.
Tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào nhu cầu tiêu dùng thực và khả năng duy trì thị phần của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng. Các phân khúc phù hợp với nhu cầu “giá hợp lý – tiện lợi” có thể sẽ đóng vai trò quan trọng hơn so với nhóm sản phẩm cao cấp mang tính thời vụ.
Đối với toàn ngành, xuất khẩu trong quý II được dự báo tiếp tục tăng trưởng dương nhưng phân hóa rõ rệt. Xuất khẩu tôm và cá tra vẫn là trụ cột; Trung Quốc là động lực chính; trong khi một số thị trường phát triển tiếp tục là yếu tố kìm hãm. Các thị trường có lợi thế về logistics (vị trí địa lý gần, vận chuyển thuận tiện) cùng với lợi thế thuế quan của các hiệp định FTA sẽ là những lựa chọn ưu tiên của các doanh nghiệp thủy sản trong năm nay.
Đánh giá chung, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, sau giai đoạn tăng trưởng khả quan trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 3/2026 đã có dấu hiệu tăng chậm lại, phản ánh rõ hơn bức tranh cầu thế giới còn nhiều biến động. Tuy nhiên, tính chung quý I/2026, ngành vẫn giữ được đà tăng trưởng dương, trong đó nổi bật nhất là vai trò dẫn dắt của thị trường Trung Quốc & Hồng Kông (Trung Quốc).
Diệu Linh /Báo Công Thương