Sau 11 năm giữ lạm phát dưới 4%, áp lực giá cả năm 2026 được dự báo gia tăng, thậm chí có thể vượt mục tiêu 4,5% khi các biến số như tỷ giá, chính sách tiền tệ và tổng cầu cùng chịu sức ép.
Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2025 của Việt Nam tăng 3,31% so năm trước, đánh dấu năm thứ 11 liên tiếp lạm phát được kiểm soát ở mức dưới 4%.
Nhìn nhận kết quả này, theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, việc kiểm soát lạm phát trong năm qua đạt được nhờ các nhóm giải pháp điều hành chủ yếu.
Trong đó, chính sách tiền tệ, trong đó lãi suất được điều hành theo hướng thận trọng. Việc mặt bằng lãi suất có thời điểm tăng lên, đặc biệt từ quý II/2025, đã góp phần kiềm chế áp lực lạm phát, dù khiến một số lĩnh vực như bất động sản chững lại.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Đây được xem là yếu tố then chốt, thể hiện qua việc Chính phủ thành lập Tổ ổn định kinh tế vĩ mô nhằm tăng cường phối hợp điều hành, hạn chế xung đột chính sách.
Ngoài ra, các công cụ quản lý giá được sử dụng đồng bộ và linh hoạt. Giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý được điều hành thận trọng theo lộ trình phù hợp.
“Trong khi một số dịch vụ tăng giá theo thị trường, nhiều mặt hàng thiết yếu như giáo dục được điều chỉnh giảm hoặc giãn thời điểm tăng, góp phần hạn chế tác động lan tỏa tới CPI. Riêng giá điện tăng khoảng 4,8% trong năm qua cũng tạo áp lực nhất định, song vẫn trong tầm kiểm soát”, ông Lực nêu rõ.
Biến động chỉ số CPI giai đoạn 2018 - 2025. (Nguồn: Hạ An tổng hợp từ Cục Thống kê)
Nhiều thách thức trong kiểm soát lạm phát
Tuy vậy, TS. Lực cho rằng, trong năm 2026, việc theo đuổi đồng thời mục tiêu tăng trưởng cao sẽ khiến kiểm soát lạm phát trong thời gian tới sẽ đối mặt nhiều thách thức hơn.
Cụ thể, xu hướng mở rộng cung tiền và đẩy mạnh đầu tư công, với quy mô vốn dự kiến khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, tăng mạnh so với mức 900 nghìn tỷ đồng của năm trước. Bên cạnh đó, tín dụng dù được điều hành thận trọng nhưng vẫn duy trì ở mức cao trong bối cảnh huy động vốn khó khăn, qua đó tạo sức ép lên thanh khoản hệ thống ngân hàng.
Ngoài ra, độ trễ của chính sách tiền tệ tiếp tục là rủi ro đáng lưu ý. Việc tín dụng tăng nhanh trong thời gian qua, cùng với vòng quay tiền có dấu hiệu cải thiện, có thể khiến áp lực lạm phát không bộc lộ ngay mà dồn sang các giai đoạn sau.
Cùng với đó, tỷ giá được dự báo tăng khoảng 2–3% và tiền lương tiếp tục điều chỉnh theo lộ trình, qua đó làm gia tăng chi phí đầu vào và tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá.
Với những yếu tố này, TS. Cấn Văn Lực cho rằng lạm phát năm 2026 nhiều khả năng sẽ cao hơn mức dự báo hiện nay (~3,5%), dao động trong khoảng 4–4,5%.
“Rủi ro lạm phát được đánh giá là hiện hữu và lớn hơn so với giai đoạn trước, đòi hỏi công tác điều hành chính sách phải hết sức thận trọng, đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ”, ông Lực khuyến nghị.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Không tạo ra các “đốm nóng” về giá cả
Còn theo PGS. TS Ngô Trí Long, trong kịch bản rủi ro, lạm phát năm 2026 có thể vượt mục tiêu 4,5%, lên tới khoảng 4,8%. Trong đó, tỷ giá được xem là một trong những “biến số” quan trọng có khả năng đẩy mặt bằng giá tăng cao thông qua ba kênh truyền dẫn chính.
Thứ nhất là kênh nhập khẩu lạm phát. Với độ mở lớn của nền kinh tế, Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu như xăng dầu, máy móc, linh kiện. Khi tỷ giá USD/VND tăng, giá hàng hóa nhập khẩu tính bằng tiền đồng trở nên đắt đỏ hơn, làm gia tăng chi phí đầu vào. Hiệu ứng dây chuyền từ chi phí sản xuất tăng sẽ đẩy giá thành sản phẩm cuối cùng lên cao, qua đó trực tiếp tác động đến CPI.
Thứ hai là tác động trễ của chính sách tiền tệ. Áp lực tỷ giá trong năm 2026 không chỉ xuất phát từ các biến động tức thời mà còn chịu ảnh hưởng tích lũy từ những năm trước, đặc biệt là giai đoạn tín dụng tăng mạnh. Nếu tỷ giá không được kiểm soát sớm, sức ép có thể dồn nén và bộc lộ rõ hơn trong bối cảnh nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng cao.
Thứ ba là áp lực từ mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức cao. Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số đòi hỏi nhu cầu lớn về vốn và ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư. Khi cầu ngoại tệ gia tăng mạnh, áp lực mất giá tiền đồng sẽ lớn hơn, làm gia tăng rủi ro lạm phát.
“Trong kịch bản bất lợi, nếu tỷ giá biến động mạnh ngoài tầm kiểm soát, đồng thời giá năng lượng thế giới tăng trở lại, CPI có thể bị đẩy lên mức 4,8%, làm suy giảm hiệu quả các nỗ lực kiềm chế giá trong nước”, ông Long cảnh báo.
PGS. TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế
Về giải pháp, vị chuyên gia này cho rằng, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP được đặt ở mức cao, điều hành lạm phát năm 2026 không thể chỉ dừng ở các biện pháp “chữa cháy” khi giá cả biến động.
Thay vào đó, trọng tâm cần chuyển sang quản trị rủi ro lạm phát một cách chủ động, từ kiểm soát kỳ vọng lạm phát - được xem là “mỏ neo” của ổn định vĩ mô đến điều hành giá các mặt hàng do nhà nước quản lý theo lộ trình minh bạch, tránh điều chỉnh dồn dập gây sốc cho mặt bằng giá.
Bên cạnh đó, việc củng cố các “bộ đệm cung” đối với lương thực, thực phẩm và năng lượng; giảm chi phí logistics, chi phí vận tải và các chi phí không chính thức được coi là những giải pháp căn cơ nhằm hạn chế áp lực lạm phát mang tính cấu trúc.
Đồng thời, chính sách tiền tệ và tài khóa cần tiếp tục được phối hợp chặt chẽ theo mục tiêu kép hỗ trợ tăng trưởng nhưng không tạo ra các “đốm nóng” về giá cả, nhất là trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP đã ở mức cao.
“Kiểm soát lạm phát không chỉ là giữ CPI dưới ngưỡng mục tiêu, mà quan trọng hơn là tạo dựng niềm tin của thị trường vào sự ổn định và nhất quán của chính sách. Khi kỳ vọng lạm phát được neo giữ vững, nền kinh tế mới có đủ dư địa để tăng trưởng cao và bền vững”, ông Long nhấn mạnh.
Ngọc Bảo /Doanh Nhân Việt Nam