Sau khi thiết lập mốc son hơn 11,3 tỷ USD trong năm 2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam bước vào năm 2026 với nhiều cơ hội đan xen thách thức.
Ba nguyên nhân chính tạo sức bật cho xuất khẩu thủy sản 2025
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 có rất nhiều thách thức đối với xuất khẩu thủy sản, từ thuế đối ứng của Hoa Kỳ, nguy cơ áp thuế chống bán phá giá với tôm, chi phí sản xuất cao cho đến các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh khó khăn đó, xuất khẩu thủy sản lại ghi nhận những cú bật vượt dự kiến.
Thứ nhất, sự bất ổn trên thị trường toàn cầu làm gia tăng nhu cầu dự trữ, khiến giá thực phẩm có nguy cơ tăng mạnh. Điều này thúc đẩy cả người tiêu dùng và doanh nghiệp tại nhiều quốc gia đẩy mạnh mua tích trữ, qua đó làm tăng nhu cầu nhập khẩu thủy sản.
Xuất khẩu thủy sản cả năm 2025 đã đạt trên 11,34 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024
Thứ hai, sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đóng vai trò rất quan trọng. Doanh nghiệp đã sớm nhận diện rủi ro từ các mốc thời gian bất lợi liên quan đến thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá hay quy định MMPA của Hoa Kỳ, từ đó có chiến lược gia tăng xuất khẩu, điều chỉnh thị trường và kế hoạch giao hàng để giảm thiểu tác động tiêu cực.
Thứ ba, lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục là đòn bẩy quan trọng, giúp xuất khẩu thủy sản bứt phá tại các thị trường tiềm năng trong khối CPTPP, EU và RCEP, bù đắp cho những khó khăn tại một số thị trường lớn.
Thủy sản Việt Nam tăng tốc tại CPTPP, Trung Quốc và EU
Trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ phát sinh nhiều bất ổn về chính sách thuế và rào cản kỹ thuật, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã có sự điều chỉnh rõ nét về cơ cấu thị trường.
Khối CPTPP tiếp tục là động lực xuất khẩu lớn nhờ lợi thế thuế quan và sự ổn định của các thị trường như Nhật Bản, Canada và Australia. Lũy kế cả năm năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang CPTPP đạt 3,07 tỷ USD, tăng 22% so với năm 2024.
Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) là thị trường tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm thị trường chủ lực, với kim ngạch cả năm đạt 2,45 tỷ USD, tăng 29%. Đặc biệt, nhu cầu đối với các sản phẩm tươi, sống như tôm hùm, cua, sò, nghêu tăng mạnh, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực này trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản Việt Nam.
Xuất khẩu thủy sản tháng 12 và cả năm 2025, theo sản phẩm chính (triệu USD). Nguồn: VASEP
Đối với EU, kim ngạch xuất khẩu cả năm đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 12,5% so với năm 2024. Nhu cầu tại thị trường này đang dần cải thiện, trong đó các mặt hàng thủy sản nuôi trồng có lợi thế hơn, trong khi hải sản khai thác vẫn chịu tác động từ thẻ vàng IUU.
Có thể nói, CPTPP, Trung Quốc & Hồng Kông (Trung Quốc) và EU đang là những thị trường chủ lực, đóng vai trò bệ đỡ quan trọng cho doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ gặp nhiều bất ổn về chính sách thuế và rào cản kỹ thuật.
Riêng xuất khẩu thủy sản sang Mỹ giảm 45% trong tháng 12. Tuy nhiên, cả năm 2025, xuất khẩu sang thị trường này vẫn mang về con số đáng chú ý, gần 1,9 tỷ USD, tăng nhẹ 3% so với năm 2024.
Vượt mốc 11 tỷ USD: Xuất khẩu thủy sản vẫn đối mặt "bài toán" bền vững năm 2026
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP) nhận định, mốc 11 tỷ USD trước hết là kết quả của những bứt phá mang tính linh hoạt, tận dụng tốt thời cơ và tâm lý thị trường trong bối cảnh nhiều bất ổn. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có yếu tố chu kỳ của thị trường: sau giai đoạn sụt giảm sâu và giá thấp, thị trường bước vào giai đoạn thiếu hụt nguồn cung, kéo theo giá và nhu cầu tăng trở lại.
Việc chuyển dịch cơ cấu thị trường và sản phẩm là chiến lược dài hạn của doanh nghiệp và toàn ngành, nhưng cần thêm thời gian để điều chỉnh và thích ứng dần, thay vì có thể tạo ra sự thay đổi bền vững chỉ trong một hoặc hai năm.
“Các chính sách thuế quan, thương mại và rào cản kỹ thuật của Hoa Kỳ có thể tiếp tục khiến các nhà xuất khẩu trên thế giới thận trọng và tính đến phương án chuyển dịch thị trường.
Xu hướng này đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn tại các thị trường khác như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn là "nút thắt" cần được tháo gỡ để mở rộng hơn cánh cửa thị trường EU và nâng cao uy tín của hải sản Việt Nam tại Mỹ cũng như các thị trường khác”, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP nhận định.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cũng đánh giá, năm 2025 cho thấy sự tăng trưởng khá đồng đều giữa các nhóm sản phẩm chủ lực, trong đó tôm tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Cả năm 2025, xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2024, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch, trong đó, tôm hùm đang tăng vai trò đóng góp cho ngành tôm, với kim ngạch 817 triệu USD, tăng gấp hơn 2 lần so với năm trước. Cá tra đứng thứ hai với kim ngạch 2,19 tỷ USD, tăng 8%, trải qua một năm “may mắn” hơn so với các ngành hàng khác về mặt thị vì thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ thuận lợi hơn.
Nhóm cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD, tăng 12,2%, tiếp tục đóng góp quan trọng nhờ quy mô lớn và thị trường đa dạng. Mực, bạch tuộc ghi nhận mức tăng khá với kim ngạch 764,4 triệu USD, tăng 16,3%. Cá ngừ là nhóm sản phẩm bị sụt giảm kim ngạch với 913 triệu USD, giảm 7,6%, do chịu tác động kéo dài vì thiếu hụt nguyên liệu và quy định IUU khắt khe.
Diệu Linh /Báo Công Thương