Những ngày này, doanh nhân Nguyễn Văn Kính (ông Kính bán hoa lan) bỗng trở thành "keyword" (từ khóa) được tìm kiếm khi câu chuyện bảo vệ bảo vật quốc gia "nóng" trên các diễn đàn.
Doanh nhân Nguyễn Văn Kính giới thiệu các bảo vật quốc gia. Ảnh: Đinh Hiệp
Ông Kính là cá nhân đầu tiên ở Việt Nam sở hữu bảo vật quốc gia. Hiện, ông có trong tay 5 bảo vật quốc gia gồm: 3 trống đồng, 2 thạp đồng thời kỳ văn hóa Đông Sơn. Bên cạnh đó, còn rất nhiều cổ vật khác, như thanh bảo kiếm có hình rồng của vua Hàm Nghi, bảo kiếm có hình phượng của Nam Phương hoàng hậu... Và ông Kính còn là “tay chơi” khi có cả bộ sưu tập tranh đắt đỏ, trong đó có những bức sơn mài của tác giả Đinh Văn Dần - người chịu ảnh hưởng rất lớn từ mỹ thuật Đông Dương.
Trò chuyện với phóng viên Báo Lao Động, ông Kính Hoa khi ở vị trí doanh nhân luôn nói “rất tỉnh” về việc sinh lời trong kinh doanh, việc đầu tư hàng nghìn tỉ đồng vào trồng hoa như thế nào để có lãi, nhưng khi nói về mỹ thuật Đông Dương, về cổ vật, về văn hóa lịch sử, ông Kính để lộ “chất nghệ sĩ” khi kể về cách mình cảm thụ vẻ đẹp của tranh, vẻ đẹp của văn hóa, lịch sử trong cổ vật... Ông Kính nói, “có lần, khi đứng trước một cổ vật, tôi sởn da gà vì sự quý giá của nó”.
Đã có rất nhiều thông tin về hành trình ông sở hữu 5 bảo vật quốc gia. Ông từng kể, có “kết nối tâm linh” đặc biệt với các cổ vật và coi đó như sứ mệnh của mình. Sẽ có nhiều người tò mò về điều này...
- Có một người từng hỏi tôi, sau khi tôi có trong tay trống đồng Kính Hoa, tôi có cảm thấy cuộc sống của mình khác đi không? Quả thật, tôi thấy mọi thứ từ đó bỗng nhiên thông suốt.
Trước đây, tôi vốn lường được những khó khăn, cản trở trong quá trình sở hữu bảo vật quốc gia, nhưng khi có được bảo vật đầu tiên, mọi thứ cứ suôn sẻ, xong xuôi, ai cũng bất ngờ vì tôi có thể làm mọi việc thuận lợi như vậy.
Sau đó, các bảo vật khác lần lượt đến với tôi, thậm chí nhanh đến mức... tôi không có tiền mua. Tôi cứ cố gắng, như thể được tổ tiên mách bảo, có khi vay mượn cho đủ để mua cho bằng được. Tôi không có ý định mua để buôn bán, tôi biết rằng các cổ vật của văn hóa Đông Sơn rất quý, có tiền cũng khó mua được.
Được sự hỗ trợ của những người cùng chí hướng, những chuyên gia giỏi trong nghiên cứu và buôn bán đồ cổ, tôi có thể mở bảo tàng riêng để trưng bày 5 bảo vật quốc gia, và các cổ vật mà tôi đã sưu tầm được, mọi việc đều rất thuận lợi.
Tính ra, trong vòng 5 năm, tôi đã sở hữu 5 bảo vật quốc gia. Nhưng tôi có sự giúp sức, góp ý, trợ lực của nhiều chuyên gia am hiểu về lĩnh vực này suốt 50 năm qua.
Bảo vật quốc gia trống đồng Kính Hoa III và mô hình (trên). Ảnh: Mi Lan
Khi mở đầu câu chuyện, ông có nói, ông đến với bảo vật quốc gia rất... tình cờ và có phần hồn nhiên. Đó là chiếc trống đồng đầu tiên, ông mua vì quá nể người bạn, ông trả họ 1,2 triệu USD, sau đó dùng xe 3 gác chở về. Đến nhà, ông còn đập tay lên mặt trống xem có kêu được không khiến những người xung quanh phải nhắc ông nhẹ tay với bảo vật... Đó là cách ông kể vui hay sự thật?
- Đúng thế. Tôi đến với cổ vật hoàn toàn tình cờ và vô tư. Tôi không phải là một tay sưu tầm đồ cổ. Vì thế, tôi luôn nghĩ, tôi và những món đồ đã rất có duyên để gặp nhau. Đúng người, đúng thời điểm.
Tôi đã định tặng chiếc trống đồng cho một người bạn, nhưng lúc ấy, một giáo sư đã nói với tôi rằng, 100 năm nữa, tôi cũng không thể tìm được chiếc trống đồng như thế! Hơn nữa, đồ cổ chỉ quý khi ta nhận ra giá trị của nó. Sự quý giá của chiếc trống đồng Đông Sơn nằm ở câu chuyện văn hóa, lịch sử và lớp thời gian phủ lên nó. Nếu tặng trống cho một người không biết nó quý đến mức nào, thì rất vô nghĩa. Bởi vậy, tôi càng tin rằng, sự đưa đẩy của những cuộc gặp, những mối duyên đã giúp tôi có được bảo vật.
Hay như câu chuyện về chiếc thạp đồng, vốn thuộc về một người Anh ở Thái Lan. Ông ấy vô cùng giàu có, tiền nhiều, nên không có nhu cầu bán cổ vật. Nhưng, đúng thời điểm đó, ông ấy phải chuyển nhà. Một bảo tàng ở Singapore đã trả ông ấy 5 triệu USD để mua chiếc thạp đồng.
Đến đây, lại là chuyện đúng người, đúng thời điểm, vì khi tôi xuất hiện, người đàn ông đó đã đồng ý bán cho tôi chiếc thạp đồng với giá 3,5 triệu USD tiền mặt. Vì, ông ấy muốn bán cổ vật cho nơi mà nó thuộc về (đó là Việt Nam), nên ông chọn tôi để bán, và bán với mức giá thấp hơn.
Khi tôi mang chiếc thạp về, nhiều chuyên gia đến xem, và họ nói, ngắm chiếc thạp họ nổi da gà vì sự quý giá của nó. Các chuyên gia chia sẻ, họ vui sướng vì biết đây là bảo vật không gì định giá được.
Ông không phải chuyên gia, và đến với cổ vật vì sự... vô tư. Vậy, đã có lần nào ông cũng “sởn da gà” vì cảm nhận được độ quý giá của cổ vật?
- Có, đó là chiếc trống lớn có nguồn gốc từ Trung Quốc, trải qua hành trình lịch sử dài thời Bắc thuộc và có mặt ở Việt Nam. Chiếc trống lưu lạc với rất nhiều thăng trầm, đến khi về tay một người chủ - họ cần tiền nên gọi cho tôi nói muốn bán. Giá khá cao, lúc đó nói thật là tôi không đủ tiền, nhưng cứ hẹn đến xem trống.
Và, khoảnh khắc đầu tiên nhìn thấy chiếc trống, tôi sởn da gà. Chiếc trống này ở Trung Quốc có thể bán hàng trăm triệu USD. Đây có lẽ là một trong những chiếc trống lớn nhất thế giới. Sau khi tôi mua, có nhiều người biết đến và muốn mua lại, trả giá gấp 3 lần số tiền tôi bỏ ra.
Ông mua bảo vật đầu tiên với sự vô tư, nhưng nhìn số lượng những bảo vật ông đang sở hữu, dường như ông đã bị chinh phục bởi sức hấp dẫn của việc săn tìm và sở hữu cổ vật? Ông đã dành tình yêu, niềm đam mê cho công việc này?
- Tôi cảm thấy đây là sứ mệnh của mình và tôi phải làm. Những cổ vật tôi mua về đều được đề nghị bán lại với giá gấp 3 - 5 lần nhưng tôi không có ý định bán.
Tôi nghĩ đã là bảo vật, chúng nên được giữ gìn - như giữ gìn văn hóa, lịch sử dân tộc. Tôi có di nguyện với con cháu đời sau là hãy cố giữ bảo vật, nếu không giữ được thì tặng lại Nhà nước chứ không được bán.
Hiện, tôi đã có được thêm nhiều cổ vật. Ví như 3 thanh bảo kiếm triều Nguyễn, trong đó một bảo kiếm của vua Hàm Nghi có chạm khắc hình rồng, 2 bảo kiếm có chạm khắc hình phượng dành cho hoàng hậu (một thuộc về Từ Dụ, một thuộc về Nam Phương hoàng hậu). Chiếc kiếm rồng 5 móng của vua Hàm Nghi là đồ “tam khí”, tức là làm từ 3 kim loại vàng, bạc, đồng ở Huế thời xưa. Tôi mua với giá 200.000 USD.
Tôi cũng có sưu tầm thêm tranh, tranh của các họa sĩ Đông Dương, tôi đặc biệt thích tranh sơn mài. Tôi đã bỏ ra khoảng 30 triệu USD để sở hữu số tranh đó.
Sau khi thành lập bảo tàng, tôi cũng tính đến nguồn thu, để bảo tàng tự nuôi được mình. Sẽ có nhiều cách, ví dụ, tôi có thể cho thuê trưng bày các bảo vật, hoặc thu vé vào cửa.
Bức tranh sơn mài của tác giả Đinh Văn Dần trong bộ sưu tập của doanh nhân Nguyễn Văn Kính. Ảnh: Mi Lan
Hẳn nhiều người đã “choáng váng” khi chiêm ngưỡng bộ sưu tập bảo vật mà ông có được, “choáng váng” cả về độ quý giá, về số lượng bảo vật, và “choáng” cả về số tiền ông đã bỏ ra để mua những bảo vật. Điều quan trọng nhất để có được bảo vật, cuối cùng vẫn phải là tiềm lực kinh tế?
- Tôi chỉ là người lao động bình thường. Tôi sống đơn giản. Đời sống của tôi gần như không tiêu tiền nhiều vào việc gì khác. Bữa trưa, tôi vẫn ăn cơm hộp bình dân hoặc một suất bún chả là xong bữa.
Kể từ khi là anh sinh viên Đại học Bách Khoa ra trường phải làm đủ nghề bươn chải cuộc sống như: Chụp ảnh cưới, làm âm thanh ánh sáng cho nhà hát, sản xuất đồ mộc... đến bây giờ, được mệnh danh là “ông hoàng hoa lan”, là “đại gia nghìn tỉ”, ông đã đi mất bao lâu và bao xa?
- Tôi mất 40 năm. Trước đó, tôi làm bất động sản, làm dự án đất. Khi người nông dân bán đất, họ có tiền nhưng không biết sử dụng vào việc gì cho hợp lý. Họ tính mua nhà, mua xe máy, tiêu pha thậm chí vướng vào tệ nạn xã hội. Tôi chứng kiến nhiều câu chuyện đau lòng. Có đôi vợ chồng vừa mua xe, gặp tai nạn, cả hai đều qua đời để lại 2 con bơ vơ... Tôi bị ám ảnh, và cảm thấy bị thôi thúc cần tạo công ăn việc làm cho họ.
Đúng lúc đó, tôi được một chuyên gia ngành hoa giới thiệu và bắt đầu theo nghề. Mất 20 năm tôi mới thành công. Tôi tìm hiểu, mời chuyên gia nước ngoài về, rất vất vả. Tôi không thể bán hoa cắt cành vì không thể bán rẻ hơn người nông dân.
5 năm đầu, tôi mất sạch 1 triệu USD gom góp. Tôi tìm hiểu dần, từ trồng hoa hồng đến nuôi giống hoa. Sau đó, tôi mới thu được một ít tiền để bù vào các chi phí. Đến 10 năm sau, tôi mới bắt đầu theo con đường trồng hoa lan hồ điệp. Tôi lại thất bại thêm mấy lần. Sau khi đi khắp Trung Quốc, tôi quyết định trồng hoa lan.
Cây hoa lan hồ điệp dễ chăm sóc, bền, đặt ở trong phòng có thể để được 4 tháng. Mỗi năm, tôi bán 40-50 vạn cây, không cần quảng cáo nhiều mà vẫn được người tiêu dùng tin tưởng. Tôi có khu nuôi cấy mô để làm giống, phải đầu tư hơn 1.000 tỉ đồng, nước tưới phải luôn sạch. Hiện tại, Việt Nam đang là điểm đến của nhiều doanh nghiệp kinh doanh hoa.
Ông đang kinh doanh hoa, bất động sản để có tiền mua cổ vật?
- Tôi làm nhiều thứ, kinh doanh nhiều lĩnh vực.
Vừa bàn chuyện làm ăn sinh lời, vừa bàn về mỹ thuật Đông Dương. Ông là người thực tế, luôn đặt kinh tế lên đầu, hay cũng là người có “chất nghệ sĩ”?
- Tôi quen nhiều bạn bè sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, sáng nay Lưu Trọng Ninh bạn tôi mới đến chơi. Anh ấy sinh ra trong gia đình nghệ thuật, bố là nhà thơ Lưu Trọng Lư nổi tiếng. Nhờ vậy, tôi cũng được ảnh hưởng niềm đam mê từ họ. Bản thân tôi cũng có am hiểu vững vàng về văn hóa.
Tôi phải hiểu, thì mới có thể nhận ra giá trị của các hiện vật, và quen biết với những người hoạt động trong lĩnh vực này. Với tôi, làm văn hóa khó hơn kinh doanh.
Trong kinh doanh, tôi từng 4 lần xuống đáy. Tôi bỏ đi và làm lại từ đầu. Có lúc, tôi “âm tiền”, có thời gian 5 giờ sáng ra khỏi nhà, 12 giờ đêm mới về vì những khúc mắc trong kinh doanh.
Đi qua 4 lần xuống đáy, tôi luôn cố gắng vươn lên, không bao giờ nhụt chí, không bao giờ dừng lại.
Vì thế nên ông đã thành công?
- Có lẽ là vậy!
Mi Lan - Huyền Chi (thực hiện) /LĐO