Tái thiết hệ sinh thái doanh nghiệp

Bài viết liên quan

Nhà báo Vũ Tuấn Anh được bổ nhiệm làm Tổng biên tập Tạp chí điện tử Thức ăn chăn nuôi Việt Nam

Đột phá tư duy quản trị ở Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng so với năm trước, nhưng cơ cấu xuất khẩu vẫn thiên về nguyên liệu và sản phẩm sơ chế. Ảnh: Quốc Tuấn

Ở một số liệu khác, Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản mang về giá trị toàn ngành ước đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% trong 6 tháng đầu năm. Xuất khẩu nông nghiệp của Việt Nam có thể vượt mốc sớm 70 tỷ USD đã được thiết lập năm 2025, và tiến đến những cột mốc lớn hơn trong năm tới.

Vượt qua giới hạn

Trong khi xuất khẩu tích cực, các điểm nghẽn tồn tại nhiều năm lại phản ánh giới hạn của mô hình tăng trưởng hiện tại. Điểm nghẽn đầu tiên là quy mô sản xuất nhỏ lẻ và phân mảnh, khiến chi phí giao dịch cao và khó khai thác lợi thế kinh tế theo quy mô.

Điều này được minh chứng qua kết quả Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, cho thấy sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu dựa trên các hộ gia đình với quy mô nhỏ, trong khi số lượng trang trại và vùng sản xuất tập trung tuy tăng nhưng chưa tạo được sự chuyển biến mang tính đột phá. Từ đó, khiến việc cơ giới hóa, số hóa, áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) hay hệ thống truy xuất nguồn gốc gặp nhiều rào cản về chi phí và khả năng đồng bộ.

Điểm nghẽn tiếp theo, sản phẩm cho giá trị gia tăng còn thấp. Mặc dù năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt hơn 70 tỷ USD, tăng khoảng 12% so với năm trước, nhưng cơ cấu xuất khẩu vẫn thiên về nguyên liệu và sản phẩm sơ chế. Riêng nhóm nông sản đạt khoảng 37,25 tỷ USD, lâm sản 18,5 tỷ USD và thủy sản 11,32 tỷ USD, song tỷ lệ chế biến sâu và tỷ lệ sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam còn khiêm tốn.

Những con số khác như năng suất lao động còn thấp đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), cải thiện chi phí logistics và nâng cao năng lực xây dựng các chuỗi giá trị và hệ sinh thái sản xuất... đòi hỏi những thay đổi mà tiên quyết, là nỗ lực tự nâng cấp năng lực của chính các doanh nghiệp - một mắt xích lớn trong hệ sinh thái ngành.

Thiếu doanh nghiệp đủ mạnh

Tại Báo cáo Kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) 2025, các chuyên gia của VCCI và Fulbright đã chỉ ra toàn cảnh doanh nghiệp ĐBSCL, với hiện tượng đang mất dần vị thế doanh nghiệp trong bản đồ kinh tế quốc gia. Mặc dù số lượng doanh nghiệp của Vùng vẫn tăng nhưng trong giai đoạn 2015–2025 có tốc độ tăng thấp nhất cả nước.

Chất lượng doanh nghiệp cũng đáng lo ngại. Phân loại theo quy mô vốn, đến năm 2024, doanh nghiệp siêu nhỏ ở ĐBSCL vẫn chiếm tới 42% tổng số doanh nghiệp, mức cao nhất cả nước; tỷ trọng doanh nghiệp lớn của Vùng cũng thuộc nhóm thấp nhất cả nước. Cơ cấu ngành cho thấy một nghịch lý của ĐBSCL là tuy mạnh về nông nghiệp nhưng thiếu doanh nghiệp đủ mạnh trong chính các lĩnh vực nông nghiệp thế mạnh.

Các chuyên gia thực hiện báo cáo khẳng định, bài học cho ĐBSCL là ba nguyên tắc: tích hợp, liên kết và bền vững. Tích hợp nghĩa là không tách doanh nghiệp khỏi hạ tầng, tín dụng, công nghệ và thị trường. Liên kết nghĩa là gắn doanh nghiệp với nông dân, hợp tác xã, ngân hàng, logistics và nền tảng số. Bền vững nghĩa là mọi giải pháp phải phù hợp năng lực nội tại, có khả năng nhân rộng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Tái thiết hệ sinh thái doanh nghiệp” theo đó, cần được xem là tâm điểm với vai trò kiến tạo của chính quyền, đi cùng đồng bộ các giải pháp thực thi tài chính, đầu tư đến hỗ trợ toàn diện cho doanh nghiệp.

TS Nguyễn Hoàng Hiệp
Chủ tịch HĐKH Viện Tin học
và Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng

Nguồn: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp