Biết rằng quy luật tạo hóa không ai tránh khỏi, nhưng khi nghe tin Nhà báo Nguyễn Xuân Trình, nguyên Tổng Biên tập Báo Hànộimới từ trần, tôi vẫn chuếnh choáng, mất thăng bằng một hồi lâu.
Trấn tĩnh, tôi bấm điện thoại thì đầu dây bên kia, cháu Nguyễn Thanh Huyền nghẹn ngào: Vâng, chú ơi, bố cháu mất rồi. Từ thời khắc ấy, những hình ảnh, kỷ niệm về anh Nguyễn Xuân Trình đã ùa về không thể kìm nén…
.jpg)
Tổng Biên tập Báo Hànộimới Nguyễn Xuân Trình (người thứ 2 từ trái sang) cùng các đại biểu dự Hội Báo Xuân toàn quốc năm 2000
Năm 1992, tốt nghiệp ra trường, được Báo Hànộimới tiếp nhận, phân công về Tổ Ảnh thuộc Ban Thư ký tòa soạn. Lúc trao cho tôi bản quyết định, Tổng Biên tập Hồ Xuân Sơn căn dặn: “Mười về đấy có gì khó khăn cứ hỏi anh Xuân Trình, anh ấy phụ trách Ban và cũng là tay máy giỏi lắm đấy…”.
Gặp anh Xuân Trình, không cần giới thiệu, anh quán triệt luôn: “Cậu về Tổ Ảnh trước mắt không dễ dàng đâu, vì đã có hai phóng viên rồi. Ông Trần Châu - Tổ trưởng cao tuổi hơi khó tính, còn Quốc Cường tuổi trẻ nhưng là con nhà nghề nên cậu không được chủ quan, đơn giản đấy nhé…”. Nhờ sự “cảnh báo” của Trưởng ban Nguyễn Xuân Trình, tôi thận trọng nhưng rất nhanh chóng hòa nhập, làm việc thoải mái bên nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Châu và phóng viên Nguyễn Quốc Cường.
Sau khi tiếp nhận thêm nhân lực, anh Xuân Trình gợi ý: “Tổ Ảnh các vị nghiên cứu xem có cần bổ sung nâng cấp máy móc, thiết bị hay không?”. “Được lời như cởi tấm lòng”, thầy trò chúng tôi (anh Quốc Cường và tôi đều gọi ông Trần Châu là Thầy) lập dự toán. Vào thời điểm cách đây hơn 30 năm, phóng viên ảnh một tờ báo địa phương được sử dụng dàn máy Nikon hiện đại với đầy đủ các loại ống kính “dài”, “ngắn” khác nhau thì chỉ có ở Báo Hànộimới.
Trong những năm tháng làm việc ở Ban Thư ký tòa soạn, bên cạnh tổ chức tốt việc chuyên môn như các anh chị đồng nghiệp đã chứng kiến, tôi còn cảm nhận Trưởng ban Nguyễn Xuân Trình luôn chăm lo chu đáo đến đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ, phóng viên trong Ban.
Ở Ban Thư ký tòa soạn, từ những năm 92, 93, 94,… mỗi khi ai đó có sinh nhật, Ban đều tổ chức đặt tiệc, họp mặt đông đủ, tặng hoa, quà kỷ niệm, chúc mừng người thêm tuổi mới. Rồi mỗi mùa hè đến, Ban Thư ký tòa soạn lại yêu cầu cán bộ, phóng viên mời người thân trong gia đình cùng đi tham quan du lịch 1-2 ngày, kinh phí do Ban hỗ trợ. Những chuyến tham quan, tắm biển Đồ Sơn, Ao Vua, Tam Đảo, Đồng Mô… rất đông vui. Các cháu, con của cán bộ, phóng viên ngày xưa nay đã lấy vợ, lấy chồng, mỗi lần xem lại hình ảnh cùng bước đi bên bác Trình, ông Trương Uyên, ông Trần Châu, ông Quang Tôn, bà Thịnh, bà Bình, bà Xuyến… đều trầm trồ: Ngày xưa cơ quan của bố, mẹ vui thật...
Đầu năm 1998, do “tính thích xê dịch, khám phá”, tôi tự nguyện vào công tác ở Văn phòng đại diện Báo Hànộimới tại thành phố Hồ Chí Minh. Sợ tôi không hoàn thành nhiệm vụ, Phó Tổng biên tập Nguyễn Xuân Trình đã gặp, chất vấn tôi hàng tiếng đồng hồ: Cậu đã tính kỹ chưa? Vợ con ở nhà sống thế nào? Vào đấy một mình tự do có “tự quản” được không?... Biết không “giữ” được tôi ở lại Hà Nội, anh nhẹ nhàng: Ở trong đó anh có mấy người quen, cậu phải đến chào và nhờ các anh chị ấy giúp đỡ. Hôm tiễn chân tôi, anh đưa cho tôi cuốn sổ nhỏ ghi địa chỉ, nơi công tác, số điện thoại của khá nhiều người quen của anh, trong đó có anh Dương Trọng Dật, người Hải Dương quê anh, là Tổng Biên tập Báo Sài Gòn giải phóng, chị Tô Minh Nguyệt, công tác tại Ban Tuyên giáo Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh.
Tháng 3-1999, hoàn thành nhiệm vụ ở Văn phòng đại diện, trở lại Hà Nội, anh Xuân Trình lúc này là Tổng Biên tập (kế nhiệm anh Hồ Xuân Sơn từ tháng 11-1998), nhìn tôi băn khoăn: Hiện giờ các phòng ban đều “kín”, kể cả Tổ Ảnh, chỉ còn Ban Bạn đọc, nhưng ở đó ông Phan Tường và ông Thanh Chi vừa khó tính, vừa có vẻ không thích cậu… Vậy, ý anh thế nào? - tôi hỏi lại. Chẳng thế nào gì cả. Cậu vẫn về Ban Bạn đọc! Rồi anh đưa tờ quyết định phân công tôi về Ban Bạn đọc.
Năm 2001, tranh thủ lúc Trưởng ban Phan Tường còn “sung sức”, tôi đề nghị Tổng Biên tập cho tôi đi học Văn bằng 2 tại Đại học Luật Hà Nội, anh Xuân Trình chau mày: “Cậu đã báo cáo anh Phan Tường chưa? Nếu cậu muốn đi học để có kiến thức làm việc, anh không ngăn cản. Nhưng cậu phải báo cáo anh Phan Tường, tốt nhất là làm đơn từ đàng hoàng, nếu anh Phan Tường đồng ý thì bảo anh ấy ký vào đơn rồi mang cho anh, anh đồng ý cho cậu đi học liền, mấy năm cũng không vấn đề gì”.
Và tôi đã thi hành đúng “kịch bản” do Tổng Biên tập tạo dựng, làm thủ tục thi tuyển, theo học lớp văn bằng 2 hệ chính quy Trường Đại học Luật Hà Nội niên khóa 2001-2004. Ghi lại những sự việc liên quan đến tôi ở trên, tôi muốn nói rằng, với anh Nguyễn Xuân Trình, dù ở cương vị nào anh vẫn luôn giữ nguyên tắc làm việc thận trọng, thấu đáo, nghĩa tình, nhưng một khi đã quyết thì quyết đến cùng…
Với Nhà báo Nguyễn Xuân Trình còn một phẩm chất nữa mà khi nhắc đến không ai không thừa nhận, đó là sự say mê thể thao, nhất là môn bóng bàn và nếp sinh hoạt bình dị, hòa đồng cùng mọi người. “Cán bộ nào, phong trào ấy” - câu nói này hoàn toàn đúng với Báo Hànộimới.
Từ khi anh Hồ Xuân Sơn làm Tổng Biên tập, anh Công Nghĩa Hoàn, anh Nguyễn Xuân Trình làm Phó Tổng Biên tập, rồi anh Nguyễn Xuân Trình làm Tổng Biên tập, phong trào thể dục thể thao tại Báo Hànộimới luôn đạt đỉnh cao trong làng báo Hà Nội. Về thành tích thi đấu, tổ chức các giải thể dục, thể thao thì ai nấy đều rõ, riêng với anh Xuân Trình có một “tiểu tiết” khả năng nhiều người chưa biết, đó là anh mê bóng bàn đến quên ăn.
Những năm 92, 93 của thế kỷ trước, trụ sở Báo chỉ có tòa nhà 44 Lê Thái Tổ, cơ quan dành hẳn một phòng ở tầng 1 phía cổng phụ để kê bàn cho anh em luyện tập. Tại đây, có hôm cuối giờ làm việc buổi sáng, anh Xuân Trình “hô” mấy anh em như họa sĩ Việt Hồng, phóng viên Trọng Quang và tôi “thi đấu” bóng bàn theo tiêu chí “ai thua” phải thanh toán tiền ăn trưa. Các đôi đánh qua đánh lại đến gần 2 giờ chiều, mới phân thắng bại, dĩ nhiên cặp đôi Xuân Trình và Việt Hồng thắng đôi Trọng Quang và Duy Mười, nhưng anh vẫn chiêu đãi chúng tôi chầu bia hơi, phở bò tưng bừng ở góc phố Bà Triệu - Hai Bà Trưng.
Kính thưa vong linh anh Nguyễn Xuân Trình. Anh về miền cực lạc, em chỉ xin nhắc lại hai việc “nho nhỏ” mà anh đã làm trên cương vị Tổng Biên tập Báo Hànộimới, bởi những việc này luôn khắc đậm trong tâm trí em.
Thứ nhất, vào năm 1999-2000, Tổng Biên tập Nguyễn Xuân Trình đã chỉ đạo, tổ chức “xin” thành phố cấp cho Báo Hànộimới trên dưới 3.000m2 đất tại khu vực Trung Hòa, Cầu Giấy (nay là phố Đỗ Quang) để cán bộ, phóng viên, nhân viên cơ quan tự xây nhà ở. Khi được giao đất, Ban Biên tập đã quyết định phân chia những thửa đất lớn thành các lô nhỏ, tùy theo vị trí, mỗi lô trên dưới 50m2. Từng cán bộ, phóng viên, nhân viên thuộc diện được cấp đất không phân biệt chức vụ, vị trí công tác từ Tổng Biên tập trở xuống đều “bốc thăm”, ai trúng lô nào thì đóng tiền, nhận lô đất đó. “Không sợ thiếu, chỉ sợ không đồng đều”, việc chia lô, “bốc thăm” khi phân chia đất như Báo Hànộimới do Tổng Biên tập Nguyễn Xuân Trình chỉ đạo, tổ chức thực hiện đã để lại dấu ấn không chỉ trong cộng đồng Báo Hànộimới mà nhiều cơ quan khác cũng học tập, làm theo.
Thứ hai, vào những năm 2000, 2001, 2002, kế thừa thành quả từ trước, Báo Hànộimới phát triển rực rỡ; ngoài ấn phẩm Hànộimới hằng ngày, Hànộimới Cuối tuần, Báo còn ra thêm tờ “Tin chiều” Hànộimới, Hànộimới điện tử. Trên các ấn phẩm, sản phẩm, số lượng phát hành tăng nhanh chóng, lượng thông tin quảng cáo tăng cao, tạo nguồn thu, lãi ròng cũng tăng cao, nguồn tài chính dồi dào. Việc chi tiêu của Báo có thể nói đều “kịch trần” quy định, không tăng được nữa. Làm thế nào để nâng cao đời sống, tăng thu nhập cho anh em cơ quan mà không vi phạm quy định của Nhà nước? Tổng Biên tập Nguyễn Xuân Trình không ngần ngại chia sẻ trong anh em cơ quan, rồi tổ chức họp bàn trong Đảng ủy, Ban Biên tập.
Còn nhớ vào mùa hè 2002, Báo Hànộimới mời Chuyên gia Bộ Tài chính về giúp xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ theo quy định của Nghị định số 10/2002/NĐ-CP năm 2002 của Chính phủ. Để thông qua Quy chế, Ban Biên tập đã tổ chức cuộc họp toàn thể cán bộ nhân viên cơ quan, có chuyên gia là bà Nguyễn Thị Cúc, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế (thuộc Bộ Tài chính) thuyết trình nội dung, mục đích Quy chế. Được Thành ủy Hà Nội phê duyệt, Báo Hànộimới áp dụng Quy chế chi tiêu nội bộ, thu nhập của cán bộ, phóng viên, nhân viên được nâng lên đáng kể, cùng với lương chính theo ngạch bâc (H1), tiền ăn trưa, xăng xe, công tác phí, mỗi cán bộ, phóng viên, nhân viên còn được nhận khoản lương tăng thêm (H2) bằng hoặc hơn mức lương chính H1. Quy chế chi tiêu nội bộ của Báo Hànộimới thời Nhà báo Nguyễn Xuân Trình làm Tổng Biên tập xây dựng còn được áp dụng nhiều năm tiếp theo, sau ngày anh nghỉ hưu 1-11-2006.
Kính thưa vong linh anh Nguyễn Xuân Trình!
Không còn nhiều thời gian nữa, chỉ ngày mai thôi, các con, các cháu, người thân trong gia đình của anh cùng đồng chí, đồng đội, đồng nghiệp, bà con lối phố phải tiễn biệt, đưa anh về an nghỉ nơi vĩnh hằng. Em, “thằng em ngang bướng” của anh cũng không thể làm khác được, đành có mấy lời bái biệt anh, rằng:
Công việc đời người anh đã xong
Để thương để nhớ đàn cháu con
Bạn bè, đồng nghiệp bao tiếc nuối
Âm dương cách biệt mãi từ đây…
(Hà Nội, mùa hè năm Bính Ngọ 2026)
Đào Duy Mười /HNMO