Canh bạc xe điện ngốn gần 100 tỷ euro đang phản tác dụng, khi Stellantis lỗ 22 tỷ, GM và Ford chìm sâu thua lỗ.
Tổng số tiền mà ngành công nghiệp ô tô toàn cầu rót vào cuộc chuyển đổi sang xe điện đang tiến sát mốc 100 tỷ euro, và con số này vẫn tiếp tục tăng. Mới đây, Stellantis - tập đoàn sở hữu các thương hiệu như Fiat, Peugeot và Chrysler thông báo ghi giảm 22 tỷ euro liên quan đến mảng xe điện.
Xe điện tham gia giao thông. Ảnh: Simon Thompson
Đây chỉ là khoản mới nhất trong loạt tổn thất khổng lồ mà các hãng sản xuất ô tô tại Mỹ và châu Âu phải gánh chịu sau khi chạy theo xu hướng xe điện.
Thực tế cho thấy xe điện chỉ chiếm một phần nhỏ của thị trường và ở phân khúc còn lại, các nhà sản xuất Trung Quốc đang nhanh chóng chiếm ưu thế. Sự đặt cược vào xe điện đã biến thành thất bại nặng nề và phải mất nhiều năm nữa ngành công nghiệp ô tô mới có thể phục hồi.
Khi chỉ còn chưa đầy bốn năm trước thời hạn cấm hoàn toàn xe xăng và xe diesel mới, ngành ô tô từng kỳ vọng sẽ chứng kiến bùng nổ doanh số xe thuần điện.
Hàng loạt mẫu xe mới sẽ được xuất xưởng, các nhà máy sản xuất pin tạo hàng trăm nghìn việc làm và dòng tiền đầu tư khổng lồ sẽ mở ra kỷ nguyên tái công nghiệp hóa tại châu Âu và Mỹ.
Tại Anh, cựu Thủ tướng Boris Johnson từng tuyên bố đất nước sẽ cần tới 70.000 lao động kỹ thuật chỉ để phục vụ sản xuất pin và khẳng định chính phủ sẽ hỗ trợ tối đa phát triển ngành xe điện.
Ở Pháp, Tổng thống Emmanuel Macron cũng rót hàng tỷ euro để biến quốc gia này thành trung tâm sản xuất pin và xe điện của châu Âu.
Tuy nhiên, trái ngược với những kỳ vọng ấy, thực tế đang diễn ra hoàn toàn khác. Doanh số xe điện tăng chậm, lợi nhuận đi xuống và những khoản đầu tư hàng tỷ USD chưa mang lại giá trị tương xứng.
Việc Stellantis ghi giảm 22 tỷ euro, kết hợp với kế hoạch thoái vốn khỏi liên doanh sản xuất pin tại Canada, khiến giá cổ phiếu tập đoàn giảm 27% chỉ trong một ngày. Cổ phiếu Stellantis hiện đã giảm hơn một nửa so với một năm trước, đưa giá trị vốn hóa xuống còn khoảng 17 tỷ euro.
Tình trạng này không chỉ xảy ra ở Stellantis. General Motors gần đây công bố khoản lỗ 7 tỷ USD chủ yếu đến từ mảng xe điện. Ford vào cuối năm ngoái cũng ghi nhận khoản lỗ 19,5 tỷ USD liên quan đến việc hủy kế hoạch sản xuất một số mẫu xe điện và các dự án pin.
Volkswagen bắt đầu cắt giảm sản lượng xe điện vì thua lỗ kéo dài. Porsche từng kỳ vọng xe điện sẽ mang về 80% lợi nhuận vào cuối thập kỷ nhưng cuối năm ngoái lại buộc phải ghi giảm 3,1 tỷ euro do thị trường không đạt kỳ vọng.
Ngay cả Tesla, hãng được xem là am hiểu xe điện nhất thế giới, cũng đối mặt khó khăn. Tesla đã dừng sản xuất mẫu Model S và CEO Elon Musk đang phải xoay trục sang các dự án robot với kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới.
Giám đốc điều hành Stellantis, ông Antonio Filosa, thừa nhận tập đoàn đã đánh giá sai tốc độ chuyển dịch năng lượng, khiến sản phẩm không phù hợp nhu cầu thực tế của khách hàng về mức giá, tầm hoạt động và khả năng sử dụng. Đây là lời thú nhận thẳng thắn và phản ánh đúng tâm trạng chung của ngành công nghiệp ô tô.
Hai vấn đề lớn dẫn tới tình trạng này đã dần bộc lộ. Trước hết, xe điện hiện vẫn chỉ là sản phẩm ngách.
Người dùng lo ngại về quãng đường di chuyển, chi phí sở hữu và chưa tin rằng xe điện thực sự thân thiện với môi trường khi tính đến toàn bộ vòng đời sản xuất. Trong khi đó, hạ tầng trạm sạc còn thiếu và giá điện chưa đủ thấp để xe điện trở thành lựa chọn kinh tế.
Vấn đề thứ hai nằm ở việc các thương hiệu Trung Quốc, dẫn đầu là BYD, đang nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường. Nhiều tập đoàn ô tô phương Tây từng nghĩ rằng việc chuyển đổi đơn giản chỉ là thay động cơ đốt trong bằng bộ pin.
Nhưng thực tế, xe điện có nhiều điểm tương đồng với ngành điện tử tiêu dùng hơn là ngành sản xuất ô tô truyền thống. Điều này khiến những doanh nghiệp cũ gặp bất lợi so với các công ty mới, vốn linh hoạt, tinh gọn và có năng lực phát triển công nghệ tốt hơn.
Kết quả là phần lớn các tập đoàn ô tô lớn đều rơi vào tình thế khó khăn. Tồi tệ hơn, tại Anh, Bộ trưởng Năng lượng Ed Miliband vẫn kiên quyết duy trì mục tiêu cấm bán xe xăng mới từ năm 2030, bất chấp những cảnh báo từ ngành công nghiệp.
CEO của Hyundai mới đây nhận định việc giữ nguyên mốc thời gian này có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho thị trường ô tô Anh.
Thực tế cho thấy khoản đầu tư lớn vào xe điện đã phản tác dụng. Các hãng đã tiêu tốn hàng chục tỷ USD, lãng phí nhiều năm phát triển, đồng thời vô tình mở đường cho các thương hiệu Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng trên thị trường toàn cầu. Đây được xem là một trong những sai lầm chiến lược nghiêm trọng nhất của ngành công nghiệp ô tô trong nhiều thập kỷ.
Để bắt đầu phục hồi, các hãng cần thuyết phục chính phủ ngừng áp đặt các mục tiêu chuyển đổi quá cứng nhắc.
Họ phải mạnh tay cắt giảm những dự án không hiệu quả, giảm phụ thuộc vào trợ cấp và quan trọng nhất là tập trung trở lại vào nhu cầu thực tế của khách hàng bằng những mẫu xe vừa tầm giá và phù hợp điều kiện sử dụng.
Sau giai đoạn chạy theo xu hướng một cách vội vã, con đường trở lại của ngành ô tô sẽ đầy khó khăn, tốn kém và dài hơn nhiều so với dự đoán ban đầu.
Dũng Phan (The Telegraph)
Nhà báo và Công luận