Ứng dụng công nghệ cao, đẩy mạnh số hóa, gắn sản xuất với chế biến đang trở thành hướng đi chủ đạo của nhiều địa phương trong tái cơ cấu nông nghiệp. Thực tiễn từ Sơn La, Điện Biên và Thanh Hóa cho thấy, khi khoa học công nghệ được đưa vào đúng khâu, đúng quy mô, năng suất và chất lượng nông sản được nâng lên rõ rệt, tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và bền vững.
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào gia tăng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng công nghệ cao, thông minh và bền vững không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. Nhiều địa phương đã chủ động đi trước, hình thành những mô hình sản xuất mới, mang lại hiệu quả rõ nét cả về kinh tế lẫn môi trường.
Sơn La là một trong những địa phương tiêu biểu trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với công nghiệp chế biến và xây dựng chuỗi giá trị. Thực hiện Nghị quyết số 128/2020/NQ-HĐND, giai đoạn 2021–2025, tỉnh đã bố trí 19,4 tỷ đồng hỗ trợ 318 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã phát triển thương hiệu và thị trường, đồng thời hỗ trợ 25 tỷ đồng cho các hợp tác xã xây dựng hạ tầng, kho bảo quản và sơ chế nông sản.
Công nhân Công ty cổ phần Mía đường Sơn La vận hành máy móc sản xuất hiện đại
Song song với đó, từ năm 2015 đến nay, Sơn La đã huy động 94 tỷ đồng vốn ngân sách và 193 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách để triển khai 18 nhiệm vụ khoa học công nghệ, tập trung vào ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt, chăn nuôi và bảo quản sau thu hoạch. Nhờ vậy, mức độ cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp được nâng lên rõ rệt, với 100% khâu làm đất đối với cây mía, chè, cao su và trên 50% đối với các cây trồng khác. Diện tích tưới tiết kiệm nước đạt 3.900 ha, diện tích sản xuất theo VietGAP và hữu cơ đạt 31.600 ha.
Hiện Sơn La đã hình thành 9 vùng nông nghiệp công nghệ cao, tập trung vào các sản phẩm chủ lực như chè, bò sữa, cà phê, na, xoài, nhãn và mận hậu. Toàn tỉnh có 214 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm đạt 5 sao, cùng 218 mã số vùng trồng với tổng diện tích 3.142 ha, tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý chất lượng và mở rộng xuất khẩu.
Điểm nổi bật trong mô hình của Sơn La là sự gắn kết chặt chẽ giữa vùng nguyên liệu và công nghiệp chế biến. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư trực tiếp vào vùng sản xuất công nghệ cao, hình thành chuỗi khép kín. Đơn cử, Công ty CP Phúc Sinh Sơn La xây dựng vùng cà phê công nghệ cao 670 ha với 876 hộ dân, đồng thời liên kết vùng nguyên liệu lên tới 2.000 ha; Công ty CP Mía đường Sơn La liên kết với 12.000 hộ dân, phát triển vùng mía nguyên liệu 10.000 ha; Nhà máy tinh bột sắn BHL thu mua khoảng 70.000 tấn sắn mỗi năm.
Nhờ định hướng đúng, năm 2025, tốc độ tăng trưởng nông nghiệp của Sơn La đạt 6,76%; giá trị thu hoạch bình quân đạt 73 triệu đồng/ha đất trồng trọt, 115 triệu đồng/ha thủy sản. Đặc biệt, giá trị xuất khẩu đạt 208 triệu USD, chiếm 97% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh, cho thấy vai trò trụ cột của nông nghiệp công nghệ cao trong phát triển kinh tế địa phương.
Cùng với Sơn La, Điện Biên đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp theo hướng xanh - thông minh - bền vững, gắn với tái cơ cấu ngành và nâng cao thu nhập cho người dân. Theo định hướng đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu mở rộng mạnh diện tích các cây trồng chủ lực có lợi thế.
Cụ thể, diện tích cây mắc-ca dự kiến tăng từ 265 ha lên 12.360 ha, gấp 46 lần so với hiện nay; diện tích cà phê tăng từ 3.220 ha lên 8.140 ha, gấp 2,5 lần. Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản phấn đấu đạt 3.057 tỷ đồng, tăng 16,6% so với năm 2025; tốc độ tăng trưởng GRDP nông nghiệp duy trì trên 5%/năm, thu nhập bình quân đạt 4,5 triệu đồng/người/tháng.
Điện Biên cũng định hướng hình thành 70.000 ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, trong đó có 6.500 ha rau màu, đồng thời xây dựng 50.000 ha có cơ sở dữ liệu sản xuất và khoảng 1.000 hợp tác xã, đơn vị sản xuất quy mô lớn. Việc đẩy mạnh chuẩn hóa quy trình sản xuất, ứng dụng VietGAP, GlobalGAP và tăng cường thu hút đầu tư vào chế biến được xem là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương.
Hiện thực hóa mục tiêu xanh, thông minh, bền vững
Tại Thanh Hóa, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số trong nông nghiệp đang mang lại những chuyển biến tích cực. Đến nay, khoảng 88% trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm trên địa bàn tỉnh đã áp dụng cơ giới hóa và tự động hóa. Trong lĩnh vực thủy sản, 31% diện tích nuôi tôm thâm canh đã được đầu tư theo mô hình công nghệ cao như nhà bạt, nhà màng giúp kiểm soát môi trường và giảm thiểu rủi ro.
Đáng chú ý, 75% trang trại chăn nuôi lợn tại Thanh Hóa đã áp dụng quy trình VietGAP, góp phần nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm và kiểm soát dịch bệnh. Song song đó, tỉnh đẩy mạnh số hóa dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, giúp minh bạch thông tin sản phẩm, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và hỗ trợ tiêu thụ nông sản. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp nông dân tiếp cận nhanh hơn với thông tin thị trường mà còn hỗ trợ quản lý sản xuất hiệu quả, giảm chi phí trung gian và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp.
Thực tiễn từ Sơn La, Điện Biên và Thanh Hóa cho thấy, khi công nghệ cao, số hóa và liên kết chuỗi giá trị được triển khai đồng bộ, nông nghiệp không chỉ gia tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Đây chính là nền tảng để nông nghiệp Việt Nam chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Thanh Hiền /Chất lượng Việt Nam