Dù đóng vai trò ''xương sống'' của nền kinh tế, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản về vốn, công nghệ và năng lực quản trị. Việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ theo hướng đồng bộ, số hóa và tập trung vào đổi mới sáng tạo được xem là chìa khóa để nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam.
Dù chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với hàng loạt “điểm nghẽn” về vốn, công nghệ và năng lực cạnh tranh. Những rào cản kéo dài nhiều năm đang khiến lực lượng được xem là “xương sống” của nền kinh tế chưa thể phát huy hết tiềm năng.
Theo thống kê, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ chiếm gần 70%. Đây là khu vực đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, duy trì sinh kế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, phía sau những con số áp đảo về số lượng lại là thực tế lo ngại về chất lượng phát triển và khả năng chống chịu.
Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu
Tại Hội thảo kỹ thuật tham vấn hoàn thiện chính sách hỗ trợ DNNVV do Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phối hợp Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tổ chức mới đây, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể cho biết, tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được các quỹ hỗ trợ hoặc quỹ bảo lãnh tín dụng hiện chưa tới 1% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.
Con số này phản ánh rõ khoảng cách lớn giữa chính sách và thực tiễn. Trong nhiều năm qua, DNNVV vẫn loay hoay với bài toán thiếu vốn, hạn chế công nghệ, thiếu lao động kỹ năng và năng suất lao động thấp. Dù nhiều chính sách hỗ trợ đã được ban hành, khả năng tiếp cận mặt bằng sản xuất, tín dụng hay các chương trình đổi mới sáng tạo vẫn thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu thực tế.
Một trong những nguyên nhân chính nằm ở sự thiếu đồng bộ trong tổ chức thực hiện. Nhiều địa phương chưa bố trí đủ nguồn lực và nhân sự chuyên trách, khiến chính sách dù có nhưng khó đi vào cuộc sống. Không ít doanh nghiệp phản ánh thủ tục tiếp cận hỗ trợ còn phức tạp, mất nhiều thời gian và phát sinh chi phí tuân thủ.
Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu nâng cao sức cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hàng loạt nghị quyết chiến lược như Nghị quyết 68, 198, 57 và 66 được ban hành thời gian qua cho thấy quyết tâm khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là khu vực DNNVV.
Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đang chủ trì xây dựng dự án Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026. Điểm đáng chú ý nhất của lần sửa đổi này là sự thay đổi mạnh về tư duy chính sách: chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, đồng bộ và gắn với hiệu quả thực chất.
Theo định hướng mới, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các hoạt động nâng cao năng suất lao động, nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, quy trình tiếp cận chính sách hỗ trợ sẽ được số hóa hoàn toàn nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tăng tính minh bạch trong thực thi.
Không chỉ đối mặt với áp lực về vốn và công nghệ, DNNVV Việt Nam còn đứng trước yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế. Theo bà Gulmira Asanbaeva, Giám đốc Dự án Hệ sinh thái năng suất vì việc làm bền vững của ILO tại Việt Nam, lợi thế cạnh tranh hiện nay không còn nằm đơn thuần ở giá thành hay tiến độ giao hàng. “Những doanh nghiệp có khả năng tuân thủ tiêu chuẩn ESG về môi trường, xã hội và quản trị; đảm bảo điều kiện làm việc an toàn, an sinh xã hội và nguyên tắc không phân biệt đối xử sẽ có lợi thế lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Gulmira nhấn mạnh.
Từ góc độ này, ILO khuyến nghị hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV cần được xây dựng theo hướng thúc đẩy năng suất đi cùng cải thiện điều kiện lao động; hỗ trợ chính thức hóa khu vực hộ kinh doanh; mở rộng cơ hội tiếp cận cho phụ nữ, thanh niên và người khuyết tật. Trong đó, chuyển đổi số được xem là chìa khóa giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.
Đồng tình với định hướng trên, nhiều ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là khơi thông dòng vốn tín dụng bằng các cơ chế tài chính đặc thù, đủ linh hoạt và phù hợp với quy mô của DNNVV. Bên cạnh đó, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, cần sớm hình thành hệ sinh thái dữ liệu liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Chỉ khi quy trình thẩm định, xét duyệt và cấp vốn hỗ trợ được thực hiện liền mạch và thuận tiện, khu vực DNNVV mới có đủ sức bật để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng khả năng chống chịu trước những biến động ngày càng lớn của thị trường.
Hiền Anh /Chất lượng Việt Nam