Khi các động lực tăng trưởng truyền thống như lao động giá rẻ, đầu tư nước ngoài và khai thác tài nguyên đang dần tới hạn, nền kinh tế Việt Nam buộc phải tìm kiếm ''động cơ mới'' để bứt phá. Muốn vậy, không thể chỉ trông chờ vào vốn hay chính sách, mà phải khơi dậy nội lực của từng doanh nghiệp – nhất là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Động lực cũ suy yếu – yêu cầu đổi mô hình tăng trưởng
Nhiều chuyên gia nhận định, mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng vốn, xuất khẩu thô và gia công đã không còn đủ sức tạo sức bật cho nền kinh tế. Tại Diễn đàn Kinh tế Mới Việt Nam (VNEF) 2025, các chuyên gia chỉ rõ rằng khi dư địa về vốn, lao động và tài nguyên ngày càng hạn chế, tăng trưởng phải dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng trong nước.
.jpg)
Công ty cổ phần X20 tổ chức tập huấn chuyển đổi số trong doanh nghiệp cho cán bộ, nhân viên, người lao động
Trên thực tế, Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào các ngành thâm dụng lao động, năng suất thấp, nhập khẩu linh kiện và làm gia công cho chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là mô hình đã mang lại thành công trong giai đoạn trước, nhưng đang khiến nền kinh tế đối mặt nguy cơ tụt hậu nếu không kịp thời chuyển hướng. Các chuyên gia cảnh báo, “nếu không thoát khỏi mô hình tăng trưởng theo chiều rộng, Việt Nam sẽ khó tránh khỏi bẫy thu nhập trung bình”.
Câu chuyện của nhiều doanh nghiệp tiên phong cho thấy, năng suất và chất lượng chính là chìa khóa. Chẳng hạn, Công ty Cổ phần X20 Thái Nguyên đã số hóa toàn bộ quy trình sản xuất, ứng dụng mã QR cho từng cây vải, giúp rút ngắn thời gian nhập liệu từ nhiều giờ xuống chỉ vài phút, đồng thời giảm sai sót đáng kể. Hay tại Tổng công ty 28, việc triển khai hệ thống quản trị doanh nghiệp ERP và văn phòng điện tử đã giúp tiết kiệm hàng nghìn giờ công mỗi năm, nâng cao năng suất và tính minh bạch trong điều hành.
Những mô hình này không chỉ thể hiện sức mạnh công nghệ, mà còn là bước chuyển tư duy quản trị – từ thủ công sang tự động, từ phụ thuộc sang chủ động sáng tạo. Đó là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tạo ra giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu, thay vì chỉ đóng vai trò là “xưởng gia công”.
Tăng nội lực doanh nghiệp – bệ phóng cho tăng trưởng mới
Tại Việt Nam hiện các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNVVN) – lực lượng đông đảo nhưng dễ tổn thương nhất trước biến động kinh tế. Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho rằng muốn tạo sức bật mới cho nền kinh tế, trước hết phải tăng nội lực cho khối doanh nghiệp này, bởi họ là nền móng thực sự của khu vực sản xuất, thương mại và dịch vụ trong nước.
Nội lực ở đây không chỉ là vốn, mà còn là năng lực quản trị, tư duy số, và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Theo ông Nguyễn Trung Chính – Chủ tịch Tập đoàn CMC – “chìa khóa của doanh nghiệp Việt Nam chính là đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, từ người làm thuê trở thành người làm chủ công nghệ”.
Đổi mới động lực cũ, mở rộng không gian tăng trưởng mới
Bên cạnh đó, thị trường nội địa với hơn 100 triệu dân cũng là “mỏ vàng” chưa được khai thác hiệu quả. Khi tầng lớp trung lưu gia tăng, nhu cầu tiêu dùng chất lượng cao và hàng Việt có thương hiệu ngày càng lớn, đây chính là cơ hội để doanh nghiệp Việt phát triển bền vững thay vì lệ thuộc vào xuất khẩu. Tuy nhiên, muốn “người Việt dùng hàng Việt” một cách tự nguyện, hàng hóa trong nước phải thực sự chinh phục được người Việt bằng chất lượng và giá trị.
Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia khuyến nghị Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, khuyến khích mô hình “sandbox” thử nghiệm đổi mới, ưu tiên vốn tín dụng cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp và viện nghiên cứu, trường đại học để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc từng nhấn mạnh, “Việt Nam phải làm chủ nguồn nguyên liệu, công nghệ và nhân lực chất lượng cao nếu muốn vươn lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi toàn cầu”.
Nếu động lực tăng trưởng cũ là mở rộng sản lượng và hút vốn đầu tư, thì động lực mới phải là nâng cao năng suất và năng lực sáng tạo. Chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng nhân lực và quản trị hiệu quả không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu.
Để đạt được điều đó, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể, trong đó mỗi chủ thể đều phải đóng vai trò chủ động và gắn kết. Doanh nghiệp phải mạnh dạn đầu tư vào công nghệ, tự động hóa và quản trị số, đồng thời tăng cường liên kết với các doanh nghiệp trong và ngoài nước để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, khuyến khích đổi mới sáng tạo, cải thiện môi trường kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn, khoa học công nghệ. Cùng với đó, người lao động cũng phải không ngừng nâng cao kỹ năng, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với mô hình làm việc mới trong thời đại chuyển đổi số.
Chỉ khi ba trụ cột này vận hành đồng bộ, nền kinh tế Việt Nam mới có thể bứt phá thực chất, chuyển từ tăng trưởng theo lượng sang tăng trưởng theo chất, từ “làm thuê” sang “làm chủ”. Đó không chỉ là lộ trình phát triển, mà là con đường duy nhất để Việt Nam khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới mục tiêu thịnh vượng bền vững.
Thanh Hiền /Chất lượng Việt Nam