Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sản xuất xanh, TCVN 14458:2025 cung cấp phương pháp định lượng phát thải khí nhà kính cho sản phẩm điện, điện tử, giúp doanh nghiệp minh bạch hóa dấu vết carbon.
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu không còn là vấn đề mang tính dự báo mà đã trở thành thách thức hiện hữu trên phạm vi toàn cầu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan, nhiệt độ gia tăng và áp lực giảm phát thải đang buộc các quốc gia cũng như doanh nghiệp phải thay đổi cách thức sản xuất và tiêu dùng. Trong đó, ngành công nghiệp điện, điện tử – với đặc thù tiêu thụ năng lượng lớn và chuỗi cung ứng trải dài – được xác định là một trong những lĩnh vực có lượng phát thải khí nhà kính đáng kể.
Thực tế cho thấy, không chỉ hoạt động sản xuất, mà toàn bộ vòng đời của một sản phẩm điện, điện tử từ khai thác nguyên liệu, vận chuyển, lắp ráp, sử dụng cho đến xử lý sau khi thải bỏ đều có thể phát sinh khí nhà kính. Tuy nhiên, việc đo lường chính xác lượng phát thải này lại không hề đơn giản. Mỗi doanh nghiệp có quy trình sản xuất khác nhau, dữ liệu phân tán, trong khi phương pháp tính toán chưa được thống nhất, dẫn đến khó khăn trong việc đánh giá và so sánh mức độ “xanh” của sản phẩm.
Chính từ yêu cầu cấp thiết đó, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14458:2025 – “Phân tích các phương pháp luận định lượng phát thải khí nhà kính dùng cho các sản phẩm và hệ thống điện, điện tử” đã được ban hành, nhằm cung cấp một khung phương pháp rõ ràng, thống nhất để các tổ chức, doanh nghiệp có thể áp dụng trong thực tiễn.
Phân tích các phương pháp luận định lượng phát thải khí nhà kính dùng cho các sản phẩm và hệ thống điện, điện tử theo tiêu chuẩn giúp cung cấp một khung phương pháp rõ ràng. Ảnh minh họa
Tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm giúp các tổ chức, doanh nghiệp đo lường lượng khí nhà kính phát thải từ một sản phẩm, còn gọi là “dấu vết carbon” (CFP). Việc đo lường này được thực hiện dựa trên toàn bộ vòng đời của sản phẩm từ khâu nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, sử dụng cho đến khi thải bỏ.
Tiêu chuẩn áp dụng cho tất cả các sản phẩm điện và điện tử, không phân biệt là sản phẩm mới hay đã qua cải tạo, nâng cấp, tân trang. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể đánh giá được mức độ tác động môi trường của sản phẩm một cách toàn diện và nhất quán.
Tiêu chuẩn này đặc biệt hữu ích cho những người tham gia thiết kế, sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng sản phẩm điện, điện tử. Dù là doanh nghiệp lớn hay nhỏ, hoạt động trong lĩnh vực nào, đều có thể sử dụng như một hướng dẫn để đánh giá và cải thiện mức phát thải của sản phẩm.
Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng có thể dùng làm cơ sở để xây dựng các bộ quy tắc riêng cho từng loại sản phẩm (gọi là PCR), phục vụ cho việc công bố thông tin môi trường hoặc tham gia các chương trình đánh giá “sản phẩm xanh”. Trong một số trường hợp, tiêu chuẩn này còn có thể được sử dụng trong các chương trình trung hòa carbon. Khi tham gia các chương trình cụ thể, doanh nghiệp có thể cần bổ sung thêm một số yêu cầu riêng, nhưng vẫn dựa trên nền tảng hướng dẫn chung của tiêu chuẩn.
Một trong những điểm cốt lõi của tiêu chuẩn là nhấn mạnh tư duy vòng đời sản phẩm. Theo đó, việc đánh giá phát thải khí nhà kính không dừng lại ở một công đoạn riêng lẻ mà phải bao quát toàn bộ các giai đoạn, từ đầu vào nguyên liệu đến khi sản phẩm kết thúc vòng đời. Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng “đánh giá thiếu”, đồng thời phản ánh đầy đủ tác động môi trường của sản phẩm.
Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng đặt ra các yêu cầu quan trọng về tính đầy đủ, tính nhất quán và tính minh bạch trong quá trình đánh giá. Doanh nghiệp cần lựa chọn dữ liệu phù hợp, bao quát các nguồn phát thải chính, đồng thời áp dụng phương pháp tính toán thống nhất để đảm bảo kết quả có thể so sánh. Đặc biệt, mọi giả định và nguồn dữ liệu đều phải được ghi nhận rõ ràng nhằm nâng cao độ tin cậy của báo cáo.
Để hỗ trợ triển khai trong thực tế, TCVN 14458:2025 đưa ra một quy trình định lượng khá cụ thể. Trước hết, doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu và phạm vi đánh giá, từ đó lựa chọn đơn vị phân tích phù hợp, chẳng hạn một sản phẩm cụ thể hoặc một hệ thống thiết bị. Tiếp theo là thiết lập ranh giới hệ thống tức xác định những công đoạn nào trong vòng đời sẽ được đưa vào tính toán.
Sau khi xác định phạm vi, bước quan trọng tiếp theo là thu thập và xử lý dữ liệu. Đây thường là khâu khó nhất do dữ liệu có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, từ nội bộ doanh nghiệp đến các đối tác trong chuỗi cung ứng. Dữ liệu sau đó sẽ được sử dụng để tính toán lượng phát thải theo đơn vị CO₂ tương đương (CO₂e), cho phép quy đổi các loại khí khác nhau về cùng một thước đo.
Không dừng lại ở đó, tiêu chuẩn còn yêu cầu đánh giá độ tin cậy của kết quả, cũng như tài liệu hóa toàn bộ quá trình thực hiện. Việc công bố kết quả cũng cần đảm bảo rõ ràng, minh bạch và có thể kiểm chứng, nhằm tạo niềm tin cho các bên liên quan như khách hàng, đối tác hay cơ quan quản lý.
Có thể thấy, TCVN 14458:2025 không chỉ là một bộ hướng dẫn kỹ thuật, mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận trong quản lý môi trường. Thông qua việc đo lường và hiểu rõ nguồn phát thải, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh thiết kế sản phẩm, tối ưu quy trình sản xuất và giảm thiểu tác động đến môi trường.
An Dương /Chất lượng Việt Nam