Giữa nhịp sống đô thị ngày càng hối hả, khi nhiều giá trị thủ công truyền thống đứng trước nguy cơ mai một bởi sản xuất công nghiệp và lối sống nhanh, vẫn có những con người chọn cách đi ngược dòng. Lặng lẽ, bền bỉ và đầy thành kính, nghệ nhân Chu Đức Dũng, người được giới nghề và khách quen gọi bằng cái tên mộc mạc ''Dũng tóc'', là một trong những người đang âm thầm gìn giữ hồn cốt của nghề điêu khắc gỗ truyền thống.
Không gian làm nghề giữa lòng đô thị
Tại xưởng điêu khắc nhỏ nằm trong ngõ 86 Hải Triều, phường Hồng An (TP Hải Phòng), ngày ngày người thợ ấy miệt mài làm việc giữa mùi gỗ trầm, sắc son truyền thống và ánh vàng quỳ mỏng. Không gian không rộng, dụng cụ giản dị, nhưng lại là nơi ra đời của những pho tượng thờ, những tác phẩm sơn son thếp vàng mang thần thái trang nghiêm, an nhiên và chiều sâu tâm linh.
Nghệ nhân Chu Đức Dũng (Dũng tóc) bên các tác phẩm điêu khắc gỗ mỹ nghệ và tượng thờ do chính tay anh thực hiện, thể hiện không gian sáng tạo đậm dấu ấn thủ công truyền thống
Không ồn ào quảng bá, không phô trương hình thức, nghệ nhân Chu Đức Dũng chọn cho mình cách làm nghề chậm rãi, cẩn trọng. Với anh, mỗi tác phẩm hoàn thành không chỉ là một sản phẩm thủ công, mà còn là kết quả của sự tĩnh tâm, của quá trình lắng nghe và đối thoại với chất liệu gỗ, với không gian tín ngưỡng mà tác phẩm sẽ hiện diện.
Làm đồ thờ - trước hết phải có “tâm”
Gắn bó nhiều năm với nghề điêu khắc gỗ, tu bổ và sơn son thếp vàng tượng thờ, nghệ nhân Chu Đức Dũng luôn tâm niệm: làm đồ thờ không đơn thuần là kỹ thuật, mà trước hết phải có cái tâm.
Nghệ nhân Chu Đức Dũng tỉ mỉ hoàn thiện công đoạn sơn son thếp vàng cho tượng Phật – khâu kỹ thuật đòi hỏi sự tập trung cao độ và tay nghề vững vàng
Tượng Phật Di Lặc bằng gỗ kích thước lớn, được chạm khắc công phu, thần thái hoan hỷ, an nhiên – một trong những tác phẩm tiêu biểu trong hành trình gìn giữ nghề truyền thống của nghệ nhân
Mỗi pho tượng Phật, tượng Quan Âm hay đồ thờ truyền thống đều được anh nghiên cứu kỹ lưỡng về tỷ lệ hình khối, bố cục tổng thể, thần sắc gương mặt, bảo đảm đúng chuẩn mực mỹ thuật và tín ngưỡng. Theo anh, chỉ khi người thợ giữ được sự tĩnh tại trong tâm trí, tác phẩm mới có thể truyền tải được cảm giác an yên, thanh tịnh tới người chiêm bái.
Công phu từ mộc đến lớp vàng cuối cùng
Quy trình hoàn thiện một pho tượng sơn son thếp vàng là chuỗi công việc công phu, khắt khe. Từ khâu tạo hình mộc, chỉnh sửa chi tiết, xử lý bề mặt, cho đến sơn lót, sơn son và thếp vàng, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối.
Vàng quỳ được sử dụng là loại vàng mỏng, nhẹ, khi thếp phải đảm bảo độ bám, độ phẳng và ánh sắc hài hòa. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm hỏng toàn bộ lớp hoàn thiện, buộc người thợ phải làm lại từ đầu. Chính sự nghiêm cẩn ấy tạo nên giá trị bền vững cho mỗi tác phẩm thủ công truyền thống.
Thần thái – dấu ấn riêng của “Dũng tóc”
Điểm dễ nhận thấy trong các tác phẩm của nghệ nhân Chu Đức Dũng là thần thái tĩnh tại, hiền hòa. Gương mặt tượng Phật khép hờ ánh mắt, nếp áo buông mềm, tòa sen chạm khắc cân đối… tất cả tạo nên cảm giác thanh tịnh, gần gũi với người chiêm bái.
Đó không chỉ là kết quả của tay nghề điêu luyện, mà còn là sự kết tinh của trải nghiệm nghề, của quá trình chiêm nghiệm và thấu hiểu sâu sắc những giá trị tâm linh gắn liền với đồ thờ truyền thống – thứ không thể đo đếm bằng thời gian hay giá trị vật chất.
Tác phẩm mỹ nghệ gỗ với kỹ thuật vẽ và tạo hình cá chép tinh xảo trên nền gỗ quý, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa hội họa và điêu khắc thủ công truyền thống
Tác phẩm “Bát mã” bằng gỗ với bố cục sinh động, đường nét khỏe khoắn, thể hiện kỹ thuật chạm khắc tinh xảo và khả năng xử lý bề mặt điêu luyện của nghệ nhân
Kiên định giữa dòng chảy thị trường
Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều sản phẩm thờ tự được sản xuất công nghiệp hàng loạt, nghề sơn son thếp vàng thủ công đang phải đối mặt với không ít khó khăn. Thị trường đòi hỏi nhanh, rẻ, trong khi nghề truyền thống lại cần thời gian, sự kiên nhẫn và chi phí cao.
Dẫu vậy, nghệ nhân Chu Đức Dũng vẫn chọn cách làm chậm, làm kỹ, không thỏa hiệp với sự dễ dãi. Anh tin rằng, chỉ có sự nghiêm cẩn và lòng yêu nghề mới giúp những giá trị truyền thống tồn tại bền vững, có chỗ đứng lâu dài trong đời sống hiện đại.
Ánh vàng của lòng thành kính
Không quảng bá rầm rộ, những tác phẩm của “Dũng tóc” lặng lẽ hiện diện trong không gian thờ tự của nhiều gia đình, chùa chiền, từ đường dòng họ. Ở đó, ánh vàng không chỉ mang ý nghĩa cát tường theo quan niệm Á Đông, mà còn là biểu tượng của lòng thành kính, của sự tri ân tổ tiên và niềm tin tâm linh được gửi gắm qua từng pho tượng.
Giữa đời sống hiện đại nhiều xô bồ, sự bền bỉ của những người thợ như nghệ nhân Chu Đức Dũng chính là minh chứng sinh động cho sức sống của nghề truyền thống. Trong từng lớp son, từng lá vàng mỏng ánh lên sắc ấm, người ta không chỉ thấy sự tinh xảo của kỹ thuật, mà còn cảm nhận rõ hồn nghề - thứ đang được anh lặng lẽ gìn giữ và trao truyền qua từng tác phẩm.
NGÔ QUẢNG /KTĐU