Cảnh báo đỏ từ những vụ tin tặc tấn công hệ thống làm lạnh quy mô lớn

Bài viết liên quan

Chốt lịch xét xử đại gia Lê Thanh Thản, phiên tòa kéo dài 13 ngày

Hộ kinh doanh chậm thông báo doanh thu, tài khoản ngân hàng có bị phạt?

Từ siêu thị đến cơ sở bảo quản máu

Đợt tấn công lớn đầu tiên được ghi nhận tại Pháp trong đêm 11-12/10/2026, ảnh hưởng đến hàng trăm siêu thị thuộc nhiều chuỗi bán lẻ. Theo nhật báo Le Monde, khoảng 300 cửa hàng thuộc hệ thống Intermarché và Netto, cùng hàng chục đến hàng trăm điểm bán của Coopérative U, Carrefour, Monoprix và một số nhà bán lẻ khác bị tác động.

Tin tặc truy cập vào hệ thống quản lý làm lạnh, thay đổi thông số nhiệt độ và kéo dài chu kỳ xả đá. Ở một số cơ sở, nhiệt độ kho lạnh tăng lên khoảng 50 độ C. Một chủ siêu thị tại Gradignan cho biết cửa hàng phải loại bỏ gần như toàn bộ thực phẩm đông lạnh, với thiệt hại riêng tại điểm bán này khoảng 21.000 euro tính theo giá nhập hàng. Một số cửa hàng phải đóng cửa tạm thời để xử lý hàng hóa và kiểm tra thiết bị.

Tổng thiệt hại trên toàn nước Pháp chưa được xác định đầy đủ, nhưng các doanh nghiệp dự báo con số có thể lên tới hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu euro. Không chỉ siêu thị, một số doanh nghiệp bán buôn và chế biến thực phẩm cũng cho biết hệ thống bảo quản lạnh của họ bị ảnh hưởng.

Trong một cửa hàng Leclerc Express ở Caen ngày 12/10. Charles Bury/ Ouest France/ Maxppp

Đáng chú ý, các cuộc tấn công không dừng lại ở một đợt. Ngày 13/10, một số cửa hàng sử dụng thiết bị làm lạnh của Dixell tiếp tục bị nhắm tới. Tại một siêu thị ở khu vực Bordeaux, tin tặc thay đổi đồng thời nhiều thông số nhiệt độ và xả đá. Nhân viên phát hiện bất thường kịp thời nên ngăn được thiệt hại hàng hóa. Tuy nhiên, một cửa hàng E.Leclerc tại vùng Tarn phải loại bỏ thực phẩm sau khi chuỗi lạnh bị gián đoạn.

Đầu tháng 11, các sự cố tương tự xuất hiện tại nhiều quốc gia châu Âu. Associated Press đưa tin các siêu thị ở Bỉ, Thụy Điển, Luxembourg, Ireland và Estonia gặp vấn đề với hệ thống làm lạnh. Tại Bỉ, chuỗi Delhaize ghi nhận hàng chục cửa hàng bị ảnh hưởng; Carrefour cũng báo cáo 15 điểm bán gặp sự cố. Ở Ireland, hệ thống làm lạnh tại 13 cửa hàng SuperValu bị tác động, khiến doanh nghiệp phải di chuyển hoặc loại bỏ một số sản phẩm để phòng ngừa rủi ro.

Tủ đông tại một cửa hàng Intermarché ở Névez ngày 12-10 bị loại bỏ hoàn toàn thực phẩm bởi hậu quả vụ tấn công mạng - Ảnh: AFP

Mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các cơ sở. Có nơi nhiệt độ bị thay đổi nhưng nhân viên kịp thời xử lý; nơi khác phải loại bỏ thực phẩm đông lạnh, thực phẩm tươi sống do không còn bảo đảm điều kiện bảo quản. Một số doanh nghiệp tạm ngắt kết nối hệ thống để kiểm tra và khôi phục hoạt động.

Rủi ro được đẩy lên mức đáng lo ngại hơn khi EFS xác nhận ba cơ sở bảo quản máu tại Pháp bị ảnh hưởng trong vụ tấn công ngày 2/11. Hệ thống giám sát và điều khiển kho lạnh ghi nhận các ngưỡng nhiệt độ, xả đá bị nâng lên mức rất cao. Đây là nơi lưu trữ các chế phẩm máu, trong đó có huyết tương phục vụ truyền máu và sản xuất thuốc.

Theo EFS, hệ thống giám sát và cảnh báo đã phát hiện bất thường, giúp nhân viên can thiệp, kiểm soát thiết bị hoặc chuyển các sản phẩm sang khu vực bảo quản khác. Cơ quan này cho biết chưa ghi nhận chế phẩm máu bị mất hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh; hoạt động thu gom và phân phối máu vẫn được duy trì.

Điểm đáng chú ý là EFS không bị tấn công trực tiếp. Sự cố xuất phát từ nhà cung cấp thiết bị làm lạnh hoặc hệ thống giám sát từ xa của bên thứ ba. Điều này cho thấy rủi ro an ninh mạng có thể lan tới doanh nghiệp, tổ chức thông qua các nhà cung cấp dịch vụ và thiết bị mà họ sử dụng.

Những vụ việc cho thấy an ninh mạng không còn là vấn đề riêng của máy tính, máy chủ hay dữ liệu khách hàng. Khi hệ thống điều khiển thiết bị công nghiệp được kết nối và quản lý từ xa, một lỗ hổng bảo mật có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, bảo quản hàng hóa và các dịch vụ thiết yếu.

Lỗ hổng trong hệ thống điều khiển công nghiệp

Khác với các cuộc tấn công mạng thông thường nhằm đánh cắp dữ liệu hoặc làm gián đoạn dịch vụ trực tuyến, những vụ việc trên nhắm vào hệ thống điều khiển công nghiệp (OT/ICS). Đây là nhóm thiết bị và phần mềm trực tiếp giám sát, điều khiển hoạt động vật lý như nhiệt độ, áp suất, tốc độ động cơ, dây chuyền sản xuất hoặc hệ thống thông gió, làm lạnh.

Trong siêu thị và kho lạnh, các bộ điều khiển nhiệt độ, PLC, thiết bị giám sát và phần mềm quản lý tập trung giúp nhân viên theo dõi trạng thái thiết bị, điều chỉnh thông số, nhận cảnh báo và bảo trì từ xa. Việc kết nối mạng giúp tiết kiệm nhân lực, năng lượng và nâng cao hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, nếu thiết bị được cấu hình thiếu an toàn, sử dụng phần mềm lỗi thời hoặc để lộ giao diện quản trị ra Internet, tin tặc có thể tìm cách chiếm quyền truy cập.

Trong vụ việc tại Pháp tháng 10, theo nhật báo Le Monde, các hệ thống làm lạnh bị ảnh hưởng có liên quan đến phần mềm quản lý của Danfoss. Nhà sản xuất cho biết phần lớn thiết bị bị tác động là các phiên bản cũ đã hết vòng đời, không còn nhận cập nhật phần mềm hoặc bản vá bảo mật. Tin tặc đã thay đổi thông số xả đá và nhiệt độ, khiến thiết bị không còn duy trì được điều kiện bảo quản như thiết kế.

Đây không phải nguy cơ mới xuất hiện. Năm 2023, Danfoss, tập đoàn công nghệ công nghiệp của Đan Mạch chuyên cung cấp thiết bị và giải pháp làm lạnh, điều hòa không khí và tiết kiệm năng lượng, đã công bố các cảnh báo bảo mật đối với một số dòng bộ điều khiển AK-SM 800A, trong đó các lỗ hổng có thể dẫn tới truy cập trái phép hoặc chiếm quyền kiểm soát hệ thống. Đến tháng 3 và tháng 8/2025, hãng tiếp tục công bố lỗ hổng trên dòng AK-SM 8xxA, khuyến nghị khách hàng cập nhật phần mềm lên phiên bản đã khắc phục.

Các cảnh báo này cho thấy thiết bị điều khiển làm lạnh cũng cần được quản trị an ninh mạng như máy chủ hay máy tính. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc phát hiện lỗ hổng bảo mật và việc xác nhận lỗ hổng đó đã bị khai thác trong một vụ tấn công cụ thể.

Theo ông Trần Minh Thông, Kỹ sư phát triển hệ thống MES tại Công ty TNHH Allied Solutions Global, mức độ nghiêm trọng của sự việc nằm ở chỗ tin tặc không chỉ tìm cách lấy cắp dữ liệu mà còn điều khiển trực tiếp thiết bị đang vận hành, gây ra thiệt hại vật lý. Đáng lo ngại hơn, kiểu tấn công này có thể lặp lại ở bất kỳ nơi nào sử dụng thiết bị cùng loại có kết nối Internet, trong đó có siêu thị, kho lạnh, nhà máy thực phẩm và dược phẩm tại Việt Nam.

Phân tích về những điểm yếu có thể bị tin tặc lợi dụng, ông Trần Minh Thông cho rằng hiện chưa có công bố chính thức từ cơ quan chức năng về con đường xâm nhập trong các vụ việc. Tuy vậy, từ thực tế triển khai hệ thống MES cho các nhà máy thực phẩm và hóa dược tại Jordan và Singapore, ông nhận định có ba điểm yếu phổ biến cần đặc biệt lưu ý: giao diện quản trị của bộ điều khiển mở trực tiếp ra Internet; thiết bị đã hết vòng đời, không còn được cập nhật bản vá bảo mật; và kết nối từ xa của nhà cung cấp thiếu kiểm soát, chẳng hạn sử dụng mật khẩu mặc định hoặc tài khoản dùng chung.

Đây cũng là những rủi ro thường gặp trong quá trình vận hành hệ thống OT. Nhiều thiết bị công nghiệp được lắp đặt để hoạt động ổn định trong thời gian dài, trong khi việc cập nhật phần mềm, thay đổi mật khẩu hoặc nâng cấp thiết bị có thể bị trì hoãn do lo ngại ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất. Một số cơ sở còn cho phép nhà cung cấp hoặc đơn vị bảo trì truy cập từ xa nhưng chưa kiểm soát chặt tài khoản, quyền truy cập và thời gian kết nối.

Khi mạng công nghệ thông tin (IT) và mạng điều khiển vận hành (OT) không được phân tách hợp lý, một điểm xâm nhập từ bên ngoài có thể tạo điều kiện để kẻ tấn công tiếp cận sâu hơn vào hệ thống sản xuất, bảo quản. Ngay cả khi thiết bị làm lạnh không kết nối trực tiếp với mạng văn phòng, việc mở cổng truy cập từ xa hoặc sử dụng dịch vụ giám sát bên ngoài vẫn có thể tạo ra đường dẫn tấn công.

Tin tặc có thể xâm nhập hệ thống điều khiển làm lạnh tại siêu thị, thay đổi thông số nhiệt độ, khiến thực phẩm không được bảo quản đúng điều kiện. Ảnh minh họa: AI

Doanh nghiệp cần bảo vệ cả thiết bị vật lý

Hậu quả của việc hệ thống làm lạnh bị kiểm soát không chỉ nằm ở chi phí sửa chữa thiết bị. Với siêu thị, đó là thực phẩm hỏng, chi phí tiêu hủy hàng hóa và gián đoạn kinh doanh. Với kho lạnh và doanh nghiệp logistics, sự cố có thể ảnh hưởng đến hàng hóa của nhiều khách hàng, gây đứt gãy chuỗi cung ứng. Trong ngành dược phẩm và y tế, việc không duy trì được nhiệt độ bảo quản có thể khiến vaccine, thuốc, mẫu sinh học hoặc chế phẩm máu phải cách ly, kiểm tra, thậm chí loại bỏ.

Rủi ro cũng có thể xuất hiện tại nhà máy thực phẩm, trung tâm dữ liệu và các cơ sở công nghiệp sử dụng hệ thống làm mát liên tục. Nếu thiết bị điều khiển bị can thiệp, nhiệt độ vượt ngưỡng hoặc hệ thống ngừng hoạt động, doanh nghiệp có thể phải dừng dây chuyền, đối mặt nguy cơ hư hỏng máy móc và ảnh hưởng đến an toàn vận hành.

Để hạn chế nguy cơ, doanh nghiệp cần kiểm kê toàn bộ thiết bị điều khiển, bộ giám sát nhiệt độ, phần mềm quản lý và các kết nối từ xa đang sử dụng. Những thiết bị đã hết vòng đời hỗ trợ cần được đánh giá để nâng cấp hoặc thay thế; thiết bị còn được nhà sản xuất hỗ trợ phải cập nhật bản vá bảo mật theo khuyến cáo.

Mạng OT cần được phân vùng và kiểm soát truy cập, hạn chế tối đa việc đưa giao diện điều khiển trực tiếp ra Internet. Các kết nối từ xa của nhà cung cấp nên sử dụng xác thực nhiều lớp, cấp quyền theo nhu cầu, giới hạn thời gian và ghi nhật ký để có thể truy vết khi xảy ra sự cố. Doanh nghiệp cũng cần thay đổi mật khẩu mặc định, rà soát tài khoản không còn sử dụng và kiểm tra định kỳ các thiết bị có kết nối mạng.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Trần Minh Thông nhấn mạnh nguyên tắc đầu tiên là không để giao diện điều khiển lộ trực tiếp ra Internet. Mọi hoạt động truy cập từ xa cần đi qua một cổng duy nhất có xác thực nhiều lớp. Với thiết bị đã hết vòng đời hỗ trợ, doanh nghiệp cần thay thế hoặc cô lập khỏi hệ thống mạng có nguy cơ bị xâm nhập.

Đối với các hệ thống quan trọng, chuyên gia khuyến nghị tách biệt chức năng giám sát và điều khiển. Một trong những giải pháp có thể cân nhắc là sử dụng diode dữ liệu (data diode), thiết bị cho phép dữ liệu truyền theo một chiều ra bên ngoài, hạn chế nguy cơ truy cập ngược từ mạng bên ngoài vào hệ thống điều khiển. Cùng với đó, cảnh báo nhiệt độ cần được gửi độc lập tới nhiều người tiếp nhận, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chính bộ điều khiển đang có nguy cơ bị xâm nhập.

Bên cạnh biện pháp an ninh mạng, các cơ sở bảo quản thực phẩm, dược phẩm và máu cần có hệ thống giám sát nhiệt độ độc lập với bộ điều khiển chính. Cảnh báo bất thường nên được gửi tới nhiều đầu mối, không phụ thuộc hoàn toàn vào một phần mềm hoặc một thiết bị. Doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị phương án vận hành thủ công, nguồn điện dự phòng, thiết bị làm lạnh thay thế và quy trình chuyển hàng hóa khi hệ thống gặp sự cố.

Các vụ việc tại châu Âu cho thấy một hệ thống làm lạnh có thể trở thành điểm yếu lớn nếu được kết nối để quản lý từ xa nhưng thiếu cơ chế bảo vệ tương xứng. Khi thiết bị công nghiệp ngày càng được số hóa và kết nối, bảo đảm an ninh mạng không chỉ là bảo vệ dữ liệu mà còn là bảo vệ thiết bị, hàng hóa, dây chuyền sản xuất và tính liên tục của hoạt động kinh doanh.

Đỗ Phương /Tudonghoangaynay.vn
Tạp chí điện tử Tự động hóa Ngày nay