Khi quyền sở hữu trí tuệ không được kiểm soát chặt chẽ, hoạt động thương mại đã trở thành rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Quyền sử dụng nhãn hiệu không tự động đi theo quan hệ hợp tác, hôn nhân hay quá trình cùng kinh doanh.
Ngày 18/10/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hồ Chí Minh khởi tố bị can, bắt tạm giam Sun Yupeng, quốc tịch Trung Quốc, thường được biết đến với tên Tôn Bằng, để điều tra về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”. Vụ việc liên quan đến hoạt động kinh doanh táo đỏ mang nhãn hiệu “Hằng Du Mục”.
Bài học đắt giá về quyền sử dụng nhãn hiệu. Đồ hoạ AI
Theo thông tin điều tra, nhãn hiệu “Hằng Du Mục” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký cho ông Nguyễn Công Hảo, Giám đốc Công ty TNHH Hằng Du Mục. Ông Hảo giao cho con gái là Nguyễn Thị Thái Hằng, được biết đến trên mạng xã hội với tên Hằng Du Mục, sử dụng nhãn hiệu để kinh doanh.
Từ năm 2022, Tôn Bằng và Nguyễn Thị Thái Hằng từng cùng nhập khẩu, kinh doanh táo đỏ. Sau khi hai người ly hôn, Tôn Bằng thành lập Công ty Dịch Dương và tiếp tục kinh doanh sản phẩm táo đỏ mang nhãn hiệu “Hằng Du Mục”. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, việc sử dụng nhãn hiệu này chưa được chủ sở hữu cho phép.
Quá trình khám xét kho hàng của Công ty Dịch Dương tại TP. Hồ Chí Minh, lực lượng công an phát hiện 28.794 kg táo đỏ mang nhãn hiệu “Hằng Du Mục”, có xuất xứ Trung Quốc. Lô hàng được thông tin là không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp theo yêu cầu, với trị giá ước tính khoảng 1,5 tỷ đồng.
Đáng chú ý, vụ việc không đơn thuần là câu chuyện hai người từng cùng kinh doanh rồi phát sinh vấn đề sau khi chấm dứt quan hệ hôn nhân. Trọng tâm pháp lý nằm ở việc ai là chủ sở hữu nhãn hiệu, ai được quyền sử dụng và phạm vi cho phép sử dụng đến đâu.
Cơ quan chức năng cho rằng Tôn Bằng biết nhãn hiệu thuộc quyền sở hữu của ông Nguyễn Công Hảo nhưng vẫn sử dụng để kinh doanh khi chưa được chấp thuận. Những nội dung này đang được cơ quan tiến hành tố tụng xem xét, làm rõ theo quy định pháp luật.
Quyền sở hữu nhãn hiệu không tự động chuyển giao
Một trong những bài học đáng chú ý từ vụ việc là sự nhầm lẫn giữa quyền tham gia kinh doanh một sản phẩm và quyền sở hữu hoặc sử dụng nhãn hiệu gắn với sản phẩm đó.
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp xây dựng thương hiệu thông qua quan hệ hợp tác giữa các cá nhân, thành viên gia đình, cổ đông hoặc đối tác kinh doanh. Một người có thể góp vốn, tổ chức nhập khẩu, quản lý kho hàng, phát triển kênh bán hàng hoặc trực tiếp livestream giới thiệu sản phẩm. Tuy nhiên, những hoạt động này không khiến người đó trở thành chủ sở hữu nhãn hiệu.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền đối với nhãn hiệu được xác lập và bảo hộ theo những căn cứ pháp luật quy định. Việc chuyển nhượng quyền sở hữu, chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu phải đáp ứng điều kiện và thủ tục tương ứng. Khi một doanh nghiệp hoặc cá nhân chỉ được chủ sở hữu cho phép sử dụng nhãn hiệu trong một phạm vi nhất định, việc tiếp tục sử dụng vượt quá phạm vi đó có thể làm phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.
Điều này đặc biệt quan trọng khi quan hệ hợp tác chấm dứt. Doanh nghiệp cần xác định rõ ngay từ đầu: nhãn hiệu thuộc sở hữu của ai; ai được quyền sử dụng; quyền sử dụng áp dụng cho sản phẩm, địa bàn, kênh phân phối và thời hạn nào; điều gì xảy ra khi hợp đồng hợp tác chấm dứt.
Nếu không làm rõ những vấn đề này bằng hợp đồng và hồ sơ pháp lý, doanh nghiệp đó không còn đủ căn cứ pháp lý để tiếp tục kinh doanh dưới nhãn hiệu đang sử dụng.
Kiểm tra hồ sơ hàng hoá trong hoạt động nhập khẩu và phân phối
Chi tiết gần 29 tấn táo đỏ được phát hiện tại kho hàng, cùng thông tin về việc không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp theo yêu cầu, cũng đặt ra một vấn đề khác.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm, hóa đơn là chứng từ quan trọng nhưng không phải là căn cứ cho rằng mình đã tuân thủ pháp luật.
Doanh nghiệp cần xây dựng hồ sơ đủ khả năng chứng minh nguồn hàng, giao dịch mua bán, chủ thể cung cấp, chứng từ nhập khẩu khi có liên quan, thông tin nhãn hàng hóa và quyền sử dụng nhãn hiệu. Tùy từng sản phẩm, còn phải kiểm tra các điều kiện chuyên ngành tương ứng. Đặc biệt, doanh nghiệp cần tách biệt hai nhóm rủi ro.
Thứ nhất, rủi ro về nguồn gốc hàng hóa: hàng được nhập khẩu, mua bán và lưu thông có đầy đủ chứng từ theo quy định hay không.
Thứ hai, rủi ro về quyền sở hữu trí tuệ: hàng hóa dù có nguồn gốc xác định vẫn có thể phát sinh vi phạm nếu nhãn hiệu được sử dụng trái phép hoặc xâm phạm quyền được bảo hộ.
Đây là điểm doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối và bán hàng qua mạng cần đặc biệt lưu ý. Nhất là khi mở rộng kinh doanh nhanh theo sức hút của người nổi tiếng hoặc một thương hiệu đang được thị trường quan tâm.
Khi nào hành vi xâm phạm nhãn hiệu bị xử lý hình sự?
Điều 226 Bộ luật Hình sự quy định về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Tuy nhiên, không phải mọi tranh chấp nhãn hiệu hoặc mọi hành vi sử dụng nhãn hiệu chưa được đồng ý đều đương nhiên cấu thành tội phạm.
Để xem xét trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo luật định. Trong đó có hành vi xâm phạm đối với đối tượng quyền sở hữu công nghiệp được bảo hộ, yếu tố lỗi và các điều kiện về quy mô, tính chất, hậu quả hoặc những dấu hiệu khác tương ứng với điều luật áp dụng.
Với vụ việc Tôn Bằng, cơ quan công an thông tin việc khởi tố được thực hiện theo khoản 2 Điều 226 Bộ luật Hình sự. Việc định tội và quyết định trách nhiệm cuối cùng vẫn phải căn cứ vào kết quả điều tra, truy tố, xét xử và các chứng cứ được đánh giá theo trình tự pháp luật.
Đối với doanh nghiệp, điều đáng quan tâm không chỉ là mức xử lý có thể áp dụng trong một vụ án cụ thể, mà còn là những hệ quả thương mại phát sinh khi hàng hóa bị kiểm tra, tạm giữ hoặc hoạt động kinh doanh bị gián đoạn.
Doanh nghiệp cần làm gì để tránh “vướng” nhãn hiệu
Từ vụ việc trên, doanh nghiệp có thể rút ra bốn yêu cầu quản trị pháp lý.
Thứ nhất, tra cứu và xác minh chủ sở hữu nhãn hiệu. Trước khi nhập khẩu, sản xuất, đóng gói hoặc phân phối hàng hóa mang một thương hiệu, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng bảo hộ và chủ thể có quyền cho phép sử dụng nhãn hiệu.
Thứ hai, ký hợp đồng rõ ràng về quyền sử dụng. Hợp đồng cần quy định cụ thể phạm vi sử dụng, loại hàng hóa, thời hạn, địa bàn, kênh bán hàng, quyền sử dụng hình ảnh và cách xử lý hàng tồn khi hợp tác chấm dứt. Nếu có quyền cấp phép lại cho bên thứ ba, nội dung này phải được xác định rõ và tuân thủ điều kiện pháp luật.
Thứ ba, kiểm tra hồ sơ nguồn gốc hàng hóa. Doanh nghiệp cần lưu giữ hợp đồng mua bán, hóa đơn, chứng từ nhập khẩu và các tài liệu liên quan theo yêu cầu pháp luật; đồng thời xây dựng cơ chế truy xuất theo lô hàng để nhanh chóng xác định nguồn cung khi phát sinh kiểm tra.
Thứ tư, kiểm soát hoạt động kinh doanh sau khi chấm dứt hợp tác. Khi hợp đồng kết thúc, các bên cần lập biên bản về hàng tồn, quyền tiếp tục bán hàng. Việc tháo gỡ nhãn hiệu khỏi nội dung quảng cáo và xử lý tài khoản bán hàng, bao bì hoặc tài liệu truyền thông. Đây là giai đoạn dễ phát sinh tranh chấp nếu các quyền và nghĩa vụ chưa được xác định rõ.
Vụ Tôn Bằng liên quan đến táo đỏ mang nhãn hiệu “Hằng Du Mục” là lời cảnh báo đối với doanh nghiệp đang phát triển thương hiệu dựa trên sức hút của người nổi tiếng.
Vụ kẹo rau củ Kera khiến Hằng Du Mục và Quang Linh Vlogs từ những người nổi tiếng trên mạng xã hội vướng vòng lao lý vì quảng cáo sai sự thật.
Tháng 3/2025, Hằng Du Mục và Quang Linh Vlogs bị xử phạt hành chính, mỗi người 70 triệu đồng vì vi phạm trong hoạt động quảng cáo. Ngày 4/4/2025, cả hai bị khởi tố, bắt tạm giam cùng một số người liên quan để điều tra các dấu hiệu sản xuất hàng giả là thực phẩm và lừa dối khách hàng.
Nhóm kinh doanh kẹo Kera đã quảng cáo phóng đại công dụng, trong đó có thông tin “một viên kẹo tương đương một đĩa rau luộc”. Sản phẩm được bán cho hơn 56.000 khách hàng, mang về doanh thu khoảng 17,5 tỷ đồng và bị xác định thu lợi bất chính hơn 12,4 tỷ đồng.
Ngày 19/11/2025, TAND TP. Hồ Chí Minh tuyên phạt Hằng Du Mục và Quang Linh mỗi người 2 năm tù về tội lừa dối khách hàng. Đến ngày 8/12/2025, cả hai không kháng cáo bản án, hiện đang chấp hành án tù.
Huỳnh Minh Đức
Doanh nghiệp và Hội nhập
Nguồn: https://doanhnghiephoinhap.vn/vu-tao-do-ton-bang-hang-du-muc-bai-hoc-dat-gia-ve-quyen-su-dung-nhan-hieu-152010.html - 20/10/2026 09:50