Ngăn chặn lợi dụng chính sách để hợp thức hóa vi phạm là yêu cầu được nhấn mạnh tại phiên họp sáng 17/8 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật.
Điều hành phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát kỹ những nội dung còn có ý kiến khác nhau, bảo đảm dự thảo Nghị quyết có phạm vi, đối tượng và cơ chế áp dụng rõ ràng, thống nhất với hệ thống pháp luật.
Báo cáo việc tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung của dự thảo.
Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang
Đối với các nguyên tắc thực hiện, dự thảo được chỉnh lý theo hướng bảo đảm không phát sinh thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm để xem xét lại bản án, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực.
Cùng với đó, cơ quan soạn thảo bỏ một quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự, loại trừ hoặc miễn trách nhiệm hình sự. Việc xử lý trong những trường hợp này sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Đối với đề xuất phân loại mức độ thiệt hại và xác định “ngưỡng” thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng mục tiêu xuyên suốt của dự thảo là lấy kết quả khắc phục hậu quả làm căn cứ quan trọng để xem xét áp dụng các chính sách hình sự.
Theo đó, trường hợp khắc phục được toàn bộ hậu quả có thể được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc miễn trách nhiệm hình sự, tùy thuộc vào từng giai đoạn tố tụng và các điều kiện được pháp luật quy định.
Đại tướng Lương Tam Quang đồng thời cho biết đối với những vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng, hiện đã có cơ chế đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Dự thảo cũng đặt ra các quy định nhằm phòng ngừa, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc bao che cho hành vi vi phạm.
Không để cơ chế khuyến khích trở thành “khoảng trống” pháp lý
Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết Thường trực Ủy ban đánh giá cao việc cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu và giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội.
Theo bà Đoàn Thị Thanh Mai, dự thảo đang được chỉnh lý theo hướng cân bằng hai yêu cầu: giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đồng thời tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với những trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, xuất phát từ mục tiêu vì lợi ích chung.
Đây được xem là điểm quan trọng nhằm tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, qua đó khơi thông nguồn lực và khuyến khích đổi mới sáng tạo, nhưng không tạo ra khoảng trống để hợp pháp hóa hành vi vi phạm.
Một vấn đề được cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý là cơ chế kiểm soát, hướng dẫn và tổng kết việc thực hiện Nghị quyết.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc bổ sung trách nhiệm báo cáo định kỳ và quy định xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách. Tuy nhiên, báo cáo hằng năm cần phản ánh cụ thể số lượng, tính chất các vụ việc được áp dụng từng cơ chế; kết quả tạm hoãn; giá trị khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản; những trường hợp còn có cách hiểu khác nhau và các khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Việc thống kê, đánh giá thực chất này là cơ sở quan trọng để xác định chính sách có phát huy hiệu quả hay không, đồng thời nhận diện sớm nguy cơ bị lợi dụng.
Siết giám sát, xử lý kịp thời hành vi lợi dụng chính sách
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với Bộ Tư pháp tiếp tục rà soát, nghiên cứu kỹ và tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng thời giải trình rõ những nội dung chưa được tiếp thu và những vấn đề còn có ý kiến khác nhau.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên
Trước hết, cần tiếp tục xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nguyên tắc thực hiện của Nghị quyết, bảo đảm thống nhất với chủ trương của Đảng cũng như các quy định của pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và pháp luật chuyên ngành.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu làm rõ phạm vi áp dụng của Nghị quyết này với Nghị quyết số 29 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, công trình tồn đọng. Việc phân định phải tránh chồng chéo, đồng thời không để phát sinh khoảng trống pháp lý.
Một yêu cầu khác là nghiên cứu luật hóa những chính sách phù hợp trong quá trình sửa đổi Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật có liên quan, qua đó bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và ổn định của hệ thống pháp luật.
Đối với các chính sách hình sự, tố tụng hình sự, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng phân định rõ bản chất, căn cứ, thẩm quyền, tiêu chí và điều kiện áp dụng. Các quy định phải rõ ràng, khách quan và có khả năng kiểm chứng.
Đáng chú ý, cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự cần được nghiên cứu theo hướng có điều kiện, gắn với phương án khắc phục hậu quả khả thi, đồng thời đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Trường hợp người được áp dụng không thực hiện đúng cam kết hoặc xuất hiện dấu hiệu lợi dụng chính sách phải được phát hiện và xử lý kịp thời.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu làm rõ mối quan hệ giữa các cơ chế không truy cứu, loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự với trình tự, thủ tục tố tụng và chính sách áp dụng đối với trường hợp đã có bản án.
Nguyên tắc đặt ra là các cơ chế mới không được làm thay đổi những nguyên tắc cơ bản về trách nhiệm hình sự, không đặt vấn đề xem xét lại bản án đã có hiệu lực và không làm chấm dứt các nghĩa vụ dân sự, tài chính hoặc nghĩa vụ khắc phục hậu quả.
Tinh thần chung được nhấn mạnh là bảo đảm tính nhân văn của chính sách, khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả, bảo vệ người năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời phải đủ công cụ để ngăn chặn việc lợi dụng chính sách nhằm né tránh trách nhiệm hoặc hợp thức hóa vi phạm.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị khẩn trương xây dựng các văn bản hướng dẫn và thiết lập cơ chế phối hợp giữa Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cùng các cơ quan liên quan, bảo đảm Nghị quyết được triển khai thống nhất ngay sau khi có hiệu lực.
Đặc biệt, công tác kiểm tra, giám sát phải được tăng cường trong quá trình thực hiện từng cơ chế, chính sách. Những trường hợp lợi dụng chính sách phải được phát hiện, xử lý kịp thời; đồng thời cần tổng kết, đánh giá để làm cơ sở xem xét luật hóa những chính sách đã được thực tiễn kiểm nghiệm và chứng minh tính ổn định.
Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua dự thảo Nghị quyết sau khi được tiếp thu, chỉnh lý.
Điểm cốt lõi của dự thảo vì vậy không chỉ nằm ở việc tạo thêm “lối mở” cho những trường hợp sai sót không vụ lợi, mà còn ở khả năng thiết lập một cơ chế kiểm soát đủ chặt. Chính sách chỉ thực sự phát huy tác dụng khi khuyến khích được tinh thần dám làm, nhưng không trở thành “lá chắn” cho hành vi cố ý vi phạm.
Linh Anh /Doanh nghiệp và Hội nhập
Nguồn: https://doanhnghiephoinhap.vn/siet-kiem-tra-ngan-loi-dung-chinh-sach-de-hop-thuc-hoa-vi-pham-146615.html - 17/08/2026 16:45