Xuất khẩu sầu riêng quý đầu năm 2026 tăng mạnh nhưng để phát triển bền vững, ngành hàng cần minh bạch hóa, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh chuyển đổi số toàn chuỗi.
Tăng trưởng ấn tượng, thị trường rộng mở
Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đang ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm 2026, tiếp tục khẳng định vị thế của một trong những mặt hàng trái cây chủ lực trên thị trường quốc tế.
Lũy kế quý I/2026, giá trị xuất khẩu sầu riêng đạt 221,7 triệu USD, tăng 2,3 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Ảnh minh họa
Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), riêng tháng 3/2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 76 triệu USD, tăng gấp 2,6 lần so với tháng trước và tăng 67,4% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế quý I, giá trị xuất khẩu đạt 221,7 triệu USD, tăng 2,3 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Đáng chú ý, Trung Quốc tiếp tục là thị trường chủ lực, chiếm hơn 90% tổng kim ngạch xuất khẩu với mức tăng trưởng vượt trội. Bên cạnh đó, nhiều thị trường khác như Mỹ, Hàn Quốc, Australia hay Nhật Bản cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của sầu riêng Việt Nam.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, mức tăng trưởng này phản ánh nhu cầu tiêu thụ mạnh mẽ của thị trường quốc tế đối với sầu riêng. “Trong số các thị trường lớn nhất của sầu riêng Việt Nam, Trung Quốc là thị trường có mức tăng trưởng lớn nhất. Điều này cho thấy vai trò then chốt của thị trường tỷ dân trong việc thúc đẩy toàn ngành tăng trưởng”, ông Đặng Phúc Nguyên nói.
Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu sầu riêng quý I/2026 không chỉ toàn màu sáng. Trong khi giá sầu riêng đông lạnh xuất khẩu tăng hơn 20%, giá xuất khẩu sầu riêng tươi, mặt hàng chủ lực lại giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tiêu chuẩn sản phẩm.
“Luồng xanh” và bài toán minh bạch chuỗi giá trị
Trong bối cảnh đó, một bước chuyển quan trọng của ngành sầu riêng đã được ghi nhận khi giữa tháng 4/2026, lô hàng đầu tiên được thông quan theo quy trình “luồng xanh” tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Đây là mô hình thí điểm áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn trình, đánh dấu sự thay đổi trong cách thức quản lý nông sản xuất khẩu.
Lô hàng gồm hai container, được sản xuất theo quy trình khép kín từ vùng trồng, thu hoạch, đóng gói đến hoàn thiện hồ sơ điện tử. Toàn bộ thông tin được cập nhật xuyên suốt, tạo thành chuỗi liên thông từ vườn đến cửa khẩu.
Phát biểu tại sự kiện lô sầu riêng đầu tiên được thông quan theo quy trình “luồng xanh” dựa trên hệ thống truy xuất toàn trình, ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp minh bạch toàn bộ quá trình sản xuất mà còn cho phép kiểm tra, truy ngược khi cần thiết. Đây là yếu tố quan trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.
Điểm khác biệt của mô hình “luồng xanh” nằm ở việc kiểm soát được thực hiện ngay từ đầu vào, thay vì chỉ tập trung ở khâu cuối như trước đây. Từ khâu lấy mẫu đất, gắn tem tại vườn, đến dán mã QR cho từng thùng hàng và theo dõi hành trình bằng thiết bị định vị, toàn bộ quy trình được số hóa và giám sát chặt chẽ.
Việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp rút ngắn thời gian thông quan mà còn nâng cao độ tin cậy của sản phẩm. Theo thông tin từ cơ quan quản lý, thời gian từ thu hoạch đến khi hàng hóa qua cửa khẩu được rút ngắn đáng kể so với phương thức truyền thống.
Không dừng lại ở khía cạnh kỹ thuật, mô hình này còn mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý nông sản, khi dữ liệu trở thành trung tâm của chuỗi giá trị. Mỗi sản phẩm có một “định danh” riêng, cho phép theo dõi toàn bộ hành trình từ sản xuất đến tiêu thụ.
Về phía các doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng cũng nhận định, việc số hóa thông tin không chỉ phục vụ kiểm tra, xác thực mà còn hỗ trợ phân tích thị trường, từ đó nâng cao hiệu quả điều hành và xây dựng chiến lược kinh doanh.
Ông Đặng Phúc Nguyên cho hay, nhu cầu tiêu thụ sầu riêng trên thế giới, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc, đang gia tăng nhanh cùng với sự mở rộng của tầng lớp trung lưu. Lợi thế về vị trí địa lý, chi phí vận chuyển và cải thiện quy trình thông quan đang giúp sầu riêng Việt Nam gia tăng thị phần.
Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh nếu không đi kèm kiểm soát sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc phát triển nóng vùng trồng có thể dẫn đến dư thừa nguồn cung, trong khi yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.
Do đó, để duy trì đà tăng trưởng, ngành sầu riêng cần tập trung vào các yếu tố cốt lõi như kiểm soát chất lượng, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, cần quy hoạch vùng trồng hợp lý, tránh phát triển tự phát.
Bên cạnh đó, đầu tư vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch và hệ thống logistics sẽ là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng và giảm thiểu rủi ro thị trường.
"Cơ hội đang mở ra rất lớn cho sầu riêng Việt Nam. Nhưng để “đi xa”, ngành hàng này không thể chỉ dựa vào nhu cầu thị trường, mà cần một chiến lược phát triển dài hạn, trong đó minh bạch và số hóa chuỗi giá trị đóng vai trò then chốt", ông Đặng Phúc Nguyên chia sẻ và cho hay, việc triển khai thành công mô hình “luồng xanh” không chỉ là bước tiến đối với riêng sầu riêng, mà còn là tiền đề để mở rộng sang các mặt hàng nông sản khác. Đây được xem là “tấm hộ chiếu” giúp nông sản Việt Nam nâng cao uy tín, đáp ứng yêu cầu thị trường và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu.
Trung Quốc tiếp tục là khách hàng chủ lực của sầu riêng Việt Nam trong quý đầu năm, với kim ngạch đạt 200,2 triệu USD, tăng mạnh 304% so với cùng kỳ năm 2025 và chiếm tới 90,2% tổng giá trị xuất khẩu.
Nguyễn Hạnh /Báo Công Thương