Bộ Tài chính vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định một số điều về Luật thuế thu nhập cá nhân, trong đó đề xuất người nộp thuế được giảm trừ tối đa 23 triệu đồng cho y tế, 24 triệu đồng cho giáo dục khi tính thuế thu nhập cá nhân.
Chuyên gia đánh giá, đề xuất bổ sung chi phí y tế, giáo dục vào giảm trừ gia cảnh là bước điều chỉnh tích cực, giúp giảm áp lực tài chính cho người dân, đặc biệt là người làm công hưởng lương.
Thu nhập hơn 28,63 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế với 1 người phụ thuộc
Bộ Tài chính đề xuất bổ sung quy định người nộp thuế được giảm trừ tối đa 47 triệu đồng/năm khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế thu nhập cá nhân.
.jpg)
Với đề xuất trên, người nộp thuế có 1 người phụ thuộc có thu nhập 28,63 triệu đồng/tháng vẫn chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Ảnh minh họa: Ngọc Ngân
Cụ thể, người nộp thuế được giảm trừ tối đa 23 triệu đồng/năm đối với các khoản chi khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế trong nước thuộc phạm vi danh mục do bảo hiểm y tế chi trả. Ngoài ra, người nộp thuế được giảm trừ tối đa 24 triệu đồng/năm đối với các khoản chi cho giáo dục - đào tạo tại các cơ sở giáo dục trong nước.
Để được giảm trừ, người nộp thuế phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ đối với các khoản chi y tế, giáo dục - đào tạo phát sinh. Riêng đối với khoản chi cho y tế phải có thêm bảng kê chi phí khám bệnh, chữa bệnh sử dụng tại các cơ sở khám, chữa bệnh.
Như vậy, với phương án đề xuất trên, người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh các khoản chi phí y tế, giáo dục - đào tạo sẽ được giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm); mức giảm trừ cho 1 người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng (tương đương 74,4 triệu đồng/năm); mức giảm trừ được đề xuất chi phí y tế là 23 triệu đồng/năm và chi giáo dục - đào tạo là 24 triệu đồng/năm.
Tổng số tiền được giảm trừ lên tới 307,4 triệu đồng/năm, chưa bao gồm các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp được loại trừ khỏi thu nhập chịu thuế theo quy định.
Nếu được áp dụng đầy đủ mức giảm trừ trên, người nộp thuế có 1 người phụ thuộc có thu nhập 28,63 triệu đồng/tháng vẫn chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi đánh giá, đề xuất của Bộ Tài chính là bước điều chỉnh có ý nghĩa không chỉ về kỹ thuật mà còn phù hợp về định hướng điều hành kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Điểm đáng ghi nhận là dự thảo chính sách lần này thể hiện rõ tinh thần đồng hành, chia sẻ và hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt với nhóm người làm công ăn lương – lực lượng có mức độ tuân thủ thuế cao, đóng góp ổn định cho ngân sách và giữ vai trò quan trọng trong tiêu dùng của nền kinh tế.
"Đây là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh kinh tế đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng lao động, đổi mới sáng tạo và tiêu dùng nội địa. Khi người dân được giảm áp lực chi phí cho y tế, giáo dục, họ không chỉ có thêm dư địa tài chính mà còn có điều kiện đầu tư nhiều hơn cho sức khỏe, kỹ năng và tương lai của con cái. Về dài hạn, đây chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia", vị chuyên gia này nói.
Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế-tài chính Đinh Trọng Thịnh nhìn nhận, đề xuất bổ sung các khoản chi cho giáo dục và y tế vào diện giảm trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân là một bước đi tích cực, phù hợp với thực tế đời sống hiện nay.
Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn liên tục tăng cao, nhiều gia đình phải dành phần đáng kể thu nhập cho học phí, viện phí, khám chữa bệnh định kỳ hay chăm sóc sức khỏe cho con cái và người thân. Vì vậy, nếu những khoản chi thiết yếu này được tính vào giảm trừ gia cảnh sẽ giúp chính sách thuế phản ánh sát hơn khả năng đóng góp thực tế của người dân, đồng thời giảm áp lực tài chính đối với người lao động làm công ăn lương.
Đây cũng là cách Nhà nước khuyến khích người dân đầu tư cho giáo dục và chăm sóc sức khỏe, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và an sinh xã hội trong dài hạn.
Tuy vậy, theo ông Nguyễn Quang Huy, nếu xét trong điều kiện sinh hoạt thực tế tại các đô thị lớn thì mức này vẫn mới phản ánh được một phần áp lực tài chính của tầng lớp trung lưu và lao động trẻ.
Hiện nay, chi phí nhà ở, học tập, chăm sóc sức khỏe, nuôi dạy con và các dịch vụ đô thị đều tăng khá nhanh. Một gia đình trẻ tại Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh dù có mức thu nhập trên trung bình nhưng sau khi chi trả các khoản thiết yếu thì khả năng tích lũy thực tế không còn nhiều. Điều này cho thấy khoảng cách giữa “thu nhập danh nghĩa” và “thu nhập khả dụng thực tế” đang ngày càng lớn.
Chính sách thuế cần bảo đảm tính hài hòa giữa hỗ trợ người dân với yêu cầu duy trì nguồn thu ngân sách cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Vì vậy, thay vì chỉ điều chỉnh theo từng giai đoạn ngắn hạn, Việt Nam có thể nghiên cứu cơ chế cập nhật ngưỡng giảm trừ theo chu kỳ, gắn với biến động chỉ số giá tiêu dùng hoặc mức sống tối thiểu đô thị. Cách tiếp cận này sẽ giúp chính sách thuế linh hoạt, dự báo được và tạo tâm lý ổn định cho người dân.
Nên nghiên cứu khấu trừ tiền thuê nhà, lãi vay mua nhà đầu tiên
Chuyên gia Nguyễn Quang Huy cho rằng, trong dài hạn nên nghiên cứu mở rộng thêm một số khoản giảm trừ như tiền thuê nhà, chi phí chăm sóc người cao tuổi và một phần lãi vay mua căn nhà đầu tiên. Đây đều là những khoản chi có tính nền tảng đối với an cư, an sinh và ổn định xã hội.
Chuyên gia Nguyễn Quang Huy. Ảnh: NVCC
Đặc biệt, tiền thuê nhà hiện là áp lực lớn nhất với lao động trẻ tại đô thị, nhất là nhóm chuyên gia, kỹ sư, giáo viên, nhân viên văn phòng và công nhân kỹ thuật chất lượng cao. Nếu chính sách thuế có thể chia sẻ một phần chi phí này sẽ góp phần giữ chân lao động, nâng cao năng suất và thúc đẩy tiêu dùng bền vững.
Đồng quan điểm, một số chuyên gia khác nhìn nhận, cùng với giáo dục và y tế, cơ quan quản lý cũng nên nghiên cứu mở rộng thêm một số khoản chi thiết yếu khác trong tương lai. Trong đó, tiền thuê nhà đối với người lao động tại đô thị lớn là vấn đề cần được quan tâm bởi đây đang là khoản chiếm tỷ trọng rất lớn trong thu nhập hàng tháng.
Bên cạnh đó, chi phí chăm sóc người già, người phụ thuộc cao tuổi cũng ngày càng gia tăng khi Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số. Ngoài ra, lãi vay mua nhà ở thực hoặc vay phục vụ nhu cầu an cư cơ bản cũng nên được xem xét đưa vào diện khấu trừ thuế nhằm hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống.
Dù vậy, việc mở rộng các khoản giảm trừ cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp để bảo đảm cân đối ngân sách và tránh gây áp lực lớn lên nguồn thu Nhà nước. Trước mắt, có thể ưu tiên các nhóm chi phí dễ xác minh như giáo dục và y tế, sau đó từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu dân cư, dữ liệu thu nhập và thanh toán không dùng tiền mặt để quản lý minh bạch hơn đối với các khoản như tiền thuê nhà hay lãi vay.
Liên quan đến việc để được giảm trừ, người nộp thuế phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ đối với các khoản chi y tế, giáo dục - đào tạo phát sinh, theo các chuyên gia, đây là yêu cầu cần thiết để bảo đảm minh bạch và chống thất thu. Tuy nhiên, cải cách quan trọng nhất trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở mức giảm trừ, mà ở trải nghiệm thực hiện chính sách của người dân.
Một chính sách tốt cần bảo đảm tinh thần “dễ hiểu, dễ kê khai, dễ thực hiện, dễ quyết toán”. Theo đó, nên tiếp tục đẩy mạnh mô hình quản lý số, liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế với bệnh viện, trường học, ngân hàng và hệ thống hóa đơn điện tử để nhiều khoản chi được cập nhật gần như tự động.
Khi người dân không phải lưu giữ quá nhiều giấy tờ hay thực hiện nhiều bước xác minh thủ công, chính sách sẽ đi vào cuộc sống hiệu quả hơn, giảm chi phí tuân thủ và tăng mức độ tự nguyện chấp hành thuế. Đây cũng là hướng cải cách mang tính chiến lược, phù hợp với mục tiêu xây dựng nền quản trị tài chính công hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Hương Bình /HNMO