Xe cổ tiền chiến dần mất sức hút do thay đổi thế hệ người chơi, chi phí phục chế cao và trải nghiệm lái không còn phù hợp giao thông hiện đại.
Số phận của những chiếc xe cổ tiền chiến đang dần trở thành câu hỏi lớn khi làn sóng thay đổi nhân khẩu học ngày càng rõ rệt.
Theo thời gian, ngay cả những người mê xe nhiệt thành nhất cũng không còn đủ sức để tận hưởng những mẫu xe họ từng gắn bó, rồi cuối cùng để lại cho con cháu, những người không phải lúc nào cũng có cùng niềm đam mê.
.png)
Mẫu xe thể thao Duesenberg SSJ 1935 của hãng Duesenberg. Ảnh: MotorTrend
Trong quá khứ, vẫn luôn có một thế hệ mới sẵn sàng tiếp quản những mẫu xe cổ mà thế hệ trước không giữ lại, với các cuộc đấu giá hay bán thanh lý diễn ra khá sôi động.
Tuy nhiên, mọi quy luật đều có giới hạn. Khoảng một thập kỷ trở lại đây, một khoảng trống đáng ngại đã xuất hiện, cho thấy sự dịch chuyển lớn trong thế giới xe sưu tầm và đặt ra câu hỏi về tương lai của cả một giai đoạn lịch sử ô tô.
Thuật ngữ “prewar cars” dùng để chỉ những mẫu xe sản xuất trước Thế chiến II, từ sau thời kỳ “brass era” khoảng năm 1916. Trong giới concours, chúng từ lâu được xem là đỉnh cao của sự tinh tế.
Điều này đến nay vẫn đúng với những mẫu xe thuộc nhóm “blue-chip”, bao gồm Mercedes-Benz, Bugatti, Bentley cùng nhiều thương hiệu đã biến mất như Duesenberg, Delahaye hay Hispano-Suiza.
Những chiếc xe này thường được phục chế hoàn hảo với chi phí khổng lồ, rồi trao tay giới sưu tầm siêu giàu ở mức giá triệu đô, phần lớn được cất giữ như một phần danh mục đầu tư.
Nhưng ngoài nhóm đỉnh cao ấy, những mẫu xe tiền chiến phổ thông hơn đang dần tụt lại. Doanh số trong các cuộc đấu giá giảm, giá cũng đi xuống khi nhu cầu không còn mạnh như trước. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, khiến tương lai của dòng xe cổ tiền chiến trở nên bấp bênh.
Lý do đầu tiên đến từ chính thế hệ từng gắn bó với giai đoạn này. Những người có ký ức gắn liền với xe tiền chiến nay đã ở cuối vòng đời.
Thị hiếu xe cổ thường phản ánh trải nghiệm của từng thế hệ khi họ dần có tiềm lực tài chính để tìm lại những mẫu xe tuổi trẻ. Khi nhóm người hiểu rõ và trân quý giai đoạn tiền chiến không còn nhiều, sức mua giảm là điều khó tránh khỏi.
Thế hệ tiếp theo lại hướng sự quan tâm đến các dòng xe cơ bắp Mỹ thập niên 1960, xe “rad” của thập niên 1980–1990 hoặc thậm chí những mẫu xe giai đoạn Malaise vốn rẻ và dễ tiếp cận hơn.
Một rào cản khác là trải nghiệm lái xe tiền chiến trong điều kiện giao thông hiện đại. Một số mẫu Cadillac, Buick hay Oldsmobile cỡ lớn vẫn có sức mạnh và khả năng vận hành ổn. Nhưng những mẫu như Ford Model A hay Model T lại quá yếu và chậm để hòa vào dòng xe ngày nay.
Nhiều mẫu xe tiền chiến chỉ phù hợp với đường làng hoặc di chuyển chậm, trong khi giao thông hiện đại đầy xe SUV cỡ lớn và người lái thiếu tập trung khiến ngay cả chủ xe dày dạn kinh nghiệm cũng phải cân nhắc.
Cuối cùng, chi phí phục chế và bảo dưỡng là rào cản lớn nhất. Khi những chiếc xe này đã hơn 80 năm tuổi, nguồn linh kiện ngày càng cạn kiệt.
Nghiêm trọng hơn là sự mai một của các thợ lành nghề, những người hiểu rõ cấu trúc và kỹ thuật của xe tiền chiến. Khi họ nghỉ hưu mà không có lớp kế thừa, chi phí phục chế đội lên mức nhiều người không thể chạm tới, nhất là khi hiệu quả sử dụng của xe không tương xứng với khoản đầu tư.
Điều này thể hiện rõ trong kết quả đấu giá. Những xe phục chế hoàn hảo vẫn giữ giá, nhưng các mẫu ở tình trạng trung bình, cần nhiều công sức chăm sóc, gần như không tìm được người mua.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa xe tiền chiến mất giá trị lịch sử hay thẩm mỹ. Chúng vẫn là những cỗ máy tuyệt đẹp, đáng được lưu giữ và tôn trọng. Nhưng khi thiếu vắng một thế hệ kế tiếp đủ nhiệt huyết, tương lai của phần lớn xe tiền chiến trở nên khó đoán.
Những mẫu tốt nhất vẫn sẽ được bảo tồn trong các bộ sưu tập, dù mức giá có thể không còn giúp chủ xe thu hồi chi phí phục chế. Khi các viện bảo tàng đã đầy, thị trường sẽ tự điều chỉnh để phản ánh túi tiền của nhóm người chơi mới, vốn thấp hơn nhiều so với thế hệ trước.
Những chiếc xe không đạt mức concours đối mặt với rủi ro bị tháo ra làm xe phụ tùng hoặc trở thành nền tảng cho các dự án hot rod hay rat rod, đặc biệt là các mẫu Ford và Chevrolet. Một số người chơi còn có xu hướng chuyển đổi xe tiền chiến sang động cơ điện như một cách tái sinh chúng trong thời đại mới.
Một kịch bản khác là xe bị cất quên trong nhà kho hoặc góc vườn, trở thành “xe chuồng” chờ được khám phá sau hàng chục năm bởi những người săn tìm xe cổ của tương lai.
Dù vậy, mọi dự báo đều chỉ mang tính tương đối. Lịch sử thị trường xe cổ từng chứng minh rằng những điều không ngờ tới vẫn có thể xảy ra.
Không ai nghĩ dòng xe Malaise từng bị xem thường lại có thể tạo ra phong trào sưu tầm sôi nổi như hiện nay. Gen Z cũng có thể bất ngờ tìm đến sự mộc mạc của xe tiền chiến giống như cách giới trẻ đang quay lại với đĩa CD hay máy ảnh phim.
Cần nhớ rằng ngay cả những mẫu xe cơ bắp Mỹ thập niên 1950–1970 cũng sẽ sớm đối mặt với bài toán tương tự khi thế hệ người chơi hiện tại bước qua tuổi già.
Liệu trong vài chục năm nữa, thị trường có phải trả lời câu hỏi về số phận của Chevrolet Camaro 1969 hay Chevrolet Bel Air 1957 hay không? Hoặc biết đâu thế hệ trưởng thành sau này sẽ quay lại say mê những cỗ máy mà cha mẹ họ từng phớt lờ?
Dũng Phan (MotorTrend)
Nhà báo và Công luận