Nửa đầu tháng 1/2026, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đạt hơn 39 tỷ USD, mở ra bức tranh đầu năm nhiều gam sáng, dù thách thức vẫn đan xen trong bối cảnh mới.
Nhiều động lực "nâng đỡ" tăng trưởng xuất khẩu
Bước vào những ngày đầu tiên của năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam đã nhanh chóng “vào guồng”. Theo số liệu Cục Hải quan - Bộ Tài chính công bố, chỉ trong nửa đầu tháng 1/2026 (từ 1-15/1), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt 39,3 tỷ USD. Dù cán cân thương mại thâm hụt 3,3 tỷ USD, nhưng xét trong bối cảnh đầu năm, đây vẫn là tín hiệu tích cực, cho thấy dòng chảy thương mại chưa hề chững lại sau năm 2025 kỷ lục.
Xuất nhập khẩu khởi đầu năm 2026 với nhiều tín hiệu vui
Ở chiều xuất khẩu, kim ngạch đạt 18 tỷ USD, tiếp tục được dẫn dắt bởi các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 4,2 tỷ USD, giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu xuất khẩu. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 2,1 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt 2 tỷ USD; dệt may đạt 1,4 tỷ USD. Các ngành hàng truyền thống như giày dép, thủy sản, cà phê cũng ghi nhận mức kim ngạch ổn định, lần lượt đạt 923 triệu USD, 417 triệu USD và 433 triệu USD.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu trong kỳ đạt 21,3 tỷ USD, tập trung chủ yếu vào nguyên liệu, máy móc phục vụ sản xuất. Riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập khẩu gần 8 tỷ USD, phản ánh rõ nét sự phụ thuộc lớn của nền sản xuất trong nước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời cho thấy nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp vẫn ở mức cao ngay từ đầu năm.
Một điểm đáng chú ý là vai trò nổi bật của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong nửa đầu tháng 1/2026, xuất khẩu của khối FDI đạt hơn 14 tỷ USD, chiếm gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu; nhập khẩu đạt 15,3 tỷ USD, tương đương gần 72% tổng kim ngạch nhập khẩu. Điều này tiếp tục đặt ra bài toán về nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, giảm dần sự lệ thuộc vào khu vực FDI.
Nhìn rộng hơn, năm 2025 vừa khép lại với dấu mốc lịch sử khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vượt 930 tỷ USD. Với quy mô này, nếu duy trì được đà tăng trưởng hai con số như những năm gần đây, mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026 không còn là mục tiêu xa vời, mà đang dần trở thành khả năng hiện hữu.
Những tín hiệu tích cực của xuất nhập khẩu đầu năm 2026 không phải là hiện tượng đơn lẻ, mà được đặt trên nền tảng của một năm 2025 tăng trưởng khá vững chắc. Theo đánh giá của các chuyên gia, tăng trưởng kinh tế năm qua được dẫn dắt bởi ba trụ cột chính: xuất khẩu, đầu tư công và du lịch.
Tại hội thảo “Dự báo kinh tế Việt Nam năm 2026: Cơ hội, rủi ro và thích ứng của doanh nghiệp”, ông Nguyễn Xuân Thành - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò đầu tàu nhờ cơ cấu hàng hóa có tỷ trọng lớn là điện tử và các ngành công nghiệp hướng xuất khẩu. Dù thương mại toàn cầu chịu tác động của căng thẳng địa chính trị và xu hướng bảo hộ, hàng hóa Việt Nam vẫn duy trì được lợi thế tại nhiều thị trường lớn.
Song song với đó, đầu tư công năm 2025 ghi nhận mức giải ngân cao, đặc biệt ở các dự án hạ tầng giao thông và kỹ thuật, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực sang xây dựng, vật liệu và công nghiệp hỗ trợ. Du lịch phục hồi mạnh mẽ, lượng khách quốc tế vượt mức trước đại dịch Covid-19, kéo theo sự sôi động của các ngành dịch vụ, vận tải, lưu trú và thương mại.
Bước sang năm 2026, những động lực này vẫn được kỳ vọng tiếp tục phát huy tác dụng. Theo ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc ban hành và triển khai đồng bộ nhiều nghị quyết, chính sách trong thời gian ngắn thể hiện quyết tâm cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh, tháo gỡ rào cản cho khu vực kinh tế tư nhân. Đây chính là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của doanh nghiệp và tạo dư địa cho tăng trưởng trung, dài hạn.
Ở cấp độ ngành và địa phương, bức tranh xuất nhập khẩu cũng cho thấy nhiều điểm sáng. Lạng Sơn – địa bàn cửa khẩu chiến lược đã khép lại năm 2025 với kim ngạch xuất nhập khẩu kỷ lục trên 95 tỷ USD, tăng 44,6% so với năm trước và chiếm hơn 10% tổng kim ngạch cả nước. Việc triển khai mô hình Cửa khẩu thông minh, cùng với đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng logistics, đã giúp hoạt động thông quan thông suốt, hiệu quả, tạo tiền đề vững chắc cho năm 2026.
Ở lĩnh vực nông, thủy sản, dù đối mặt nhiều thách thức, các mục tiêu đặt ra cho năm 2026 vẫn khá tham vọng. Ngành thủy sản hướng tới kim ngạch xuất khẩu 11,5 tỷ USD; nông lâm thủy sản phấn đấu tăng trưởng 6-8%, tiến tới mục tiêu 95-100 tỷ USD giai đoạn 2026-2030. Những con số này cho thấy niềm tin vào khả năng thích ứng và nâng cấp chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam.
Doanh nghiệp thích ứng “luật chơi” mới của thương mại toàn cầu
Tuy nhiên, phía sau những gam màu sáng vẫn là không ít thách thức. Các chuyên gia cảnh báo, từ năm 2026, “luật chơi” thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Thuế quan và chi phí logistics không còn là yếu tố quyết định duy nhất; thay vào đó là các tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.
Liên minh châu Âu triển khai cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), các quy định chống phá rừng; Hoa Kỳ siết chặt giám sát xuất xứ và chuỗi cung ứng công nghệ. Những yêu cầu này làm gia tăng chi phí tuân thủ, đồng thời buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc chiến lược xuất khẩu theo hướng dài hạn, bền vững hơn.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Thái Như Hiệp – Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam cho biết, năm 2026 không còn là giai đoạn mở rộng theo chiều rộng. Cơ hội sẽ dành cho những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, quản trị và tuân thủ chuẩn mực quốc tế. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã đi theo hướng này và từng bước củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ở góc nhìn chính sách, việc Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026 cũng được xem là cơ hội quan trọng để khẳng định vai trò chủ động trong hội nhập kinh tế quốc tế. Bộ Công Thương đã phê duyệt kế hoạch triển khai các hoạt động, xây dựng cơ chế điều phối và chương trình nghị sự cho năm Chủ tịch, qua đó góp phần tăng cường kết nối, mở rộng thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các FTA thế hệ mới.
Xuất nhập khẩu đầu năm 2026 cho thấy một sự khởi đầu tương đối thuận lợi, với dòng chảy thương mại duy trì nhịp độ tích cực, nhiều ngành hàng và địa phương tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Song, để biến những tín hiệu vui đầu năm thành kết quả bền vững cả năm, doanh nghiệp Việt Nam không có lựa chọn nào khác ngoài việc nâng cao năng lực nội tại, thích ứng nhanh với “luật chơi” mới và chủ động bước lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Bảo Ngọc /Báo Công Thương