Nâng cao năng suất lao động không chỉ là giải pháp giúp doanh nghiệp tối ưu hiệu quả hoạt động mà còn là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện đời sống người lao động trong dài hạn.
Năng suất lao động - nền tảng của tăng trưởng và cạnh tranh
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và yêu cầu phát triển bền vững trở thành xu thế tất yếu, năng suất lao động được xem là “chìa khóa” quyết định sức mạnh nội tại của mỗi nền kinh tế. Đối với Việt Nam, khi dư địa tăng trưởng dựa trên vốn và lao động giá rẻ dần thu hẹp, nâng cao năng suất không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết để duy trì đà tăng trưởng, cải thiện chất lượng tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia.
.jpg)
Nâng cao năng suất là yêu cầu thực tiễn cấp bách đối với ngành dệt may hiện nay. (Ảnh minh họa)
Về bản chất, năng suất lao động phản ánh hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Năng suất cao đồng nghĩa với việc cùng một lượng đầu vào (lao động, vốn, tài nguyên), nền kinh tế có thể tạo ra nhiều giá trị hơn. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, gia tăng lợi nhuận mà còn tạo điều kiện nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người lao động.
Ở tầm vĩ mô, năng suất lao động là yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Những nền kinh tế có năng suất cao thường có khả năng đổi mới mạnh mẽ, thích ứng nhanh với biến động và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Ngược lại, năng suất thấp sẽ kéo theo chi phí sản xuất cao, chất lượng sản phẩm hạn chế và khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Đối với Việt Nam, mặc dù năng suất những năm gần đây được cải thiện đáng kể, song vẫn còn khoảng cách khá xa so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này cho thấy tiềm năng nâng cao năng suất còn rất lớn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải có các giải pháp mang tính tổng thể, đồng bộ và dài hạn.
5 nhóm giải pháp nâng cao năng suất
Chính vì vậy, Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025 đã đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026-2030, hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất một cách bền vững, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng.
Chế biến chế tạo là một trong những ngành xương sống của nền kinh tế, yêu cầu về nâng cao năng suất là tất yếu. (Ảnh minh họa)
Thứ nhất là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ theo hướng gắn với nâng cao năng suất và hiệu quả; Thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong sản xuất, quản trị và cung ứng dịch vụ; Nâng cao năng lực hấp thu và lan tỏa công nghệ, đặc biệt từ khu vực FDI (khu vực có vốn đầu tư nước ngoài) sang khu vực doanh nghiệp nhà nước.
Thứ hai là phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng: Đổi mới hệ thống giáo dục - đào tạo theo hướng phát triển kỹ năng, năng lực thực hành và tư duy đổi mới sáng tạo; Đẩy mạnh đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện hữu để thích ứng với chuyển đổi công nghệ; Gắn phát triển nguồn nhân lực với yêu cầu nâng cao năng suất của từng ngành và từng vùng.
Thứ ba là cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nâng cao năng suất: Đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu lao động từ các ngành năng suất thấp sang các ngành có năng suất và giá trị gia tăng cao; Phát triển các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo, dịch vụ hiện đại và kinh tế số; Gắn cơ cấu lại ngành với tái cơ cấu không gian kinh tế, phát triển vùng và đô thị hóa bền vững.
Thứ tư là nâng cao năng suất ở cấp doanh nghiệp: Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến, công cụ cải tiến năng suất, tiêu chuẩn và chất lượng; Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuẩn hóa quy trình, số hóa hoạt động và tham gia chuỗi giá trị; Xây dựng văn hóa năng suất và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp.
Thứ năm là hoàn thiện thể chế và môi trường thúc đẩy năng suất: Tiếp tục cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo; Hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ, đổi mới và nâng cao năng suất; Nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, phát triển chính phủ số và chính sách dựa trên bằng chứng.
Các chuyên gia cho rằng, việc đồng bộ các giải pháp về công nghệ, nhân lực, cơ cấu kinh tế, doanh nghiệp và thể chế sẽ tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam đạt được tăng trưởng năng suất bền vững, cải thiện đời sống người lao động và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.
Thanh Tùng /Chất lượng Việt Nam