Thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam đang tiến gần thời điểm vận hành thí điểm, trong khi các doanh nghiệp lớn như Vingroup, Masan, Vinamilk đã sớm chuẩn bị để đón đầu cơ hội.
Ngày 26/5/2026, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã có buổi làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đơn vị trong ngành chứng khoán.
Toàn cảnh buổi làm việc
Tại buổi làm việc, đại diện Vụ Pháp chế cho biết Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 48 về giám sát giao dịch trên sàn giao dịch carbon. Sàn giao dịch carbon trong nước dự kiến sẽ đi vào vận hành từ tháng 6/2026.
Từ ngày 1/7, hoạt động mua bán tín chỉ carbon rừng sẽ phải thực hiện thông qua hợp đồng hoặc sàn giao dịch và chỉ được chuyển nhượng sau khi có xác nhận của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, theo Nghị định 180 vừa được Chính phủ ban hành về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon rừng.
Theo quy định mới, cá nhân và tổ chức chỉ được phép giao dịch kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng thông qua hợp đồng hoặc sàn giao dịch chính thức. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ là cơ quan xác nhận trước khi các tín chỉ này được phép chuyển nhượng.
Tín chỉ carbon là loại chứng chỉ có thể giao dịch, cho phép chủ sở hữu được quyền phát thải một tấn CO2 hoặc lượng khí nhà kính tương đương.
Trong giai đoạn thí điểm từ nay đến năm 2028, “tấm vé” đầu tiên tham gia thị trường đã được trao cho 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng theo Quyết định số 699/QĐ-BNNMT. Đây là nhóm doanh nghiệp nòng cốt được phân bổ hạn ngạch phát thải dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính, tạo nền tảng cho hoạt động giao dịch chính thức.
Theo Chứng khoán BIDV (BSC), lộ trình thí điểm sàn giao dịch carbon sẽ kéo dài đến hết năm 2028, trước khi vận hành chính thức từ năm 2029. Trong giai đoạn đầu, hạn ngạch phát thải được phân bổ miễn phí cho ba lĩnh vực trọng điểm gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Doanh nghiệp được phép sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% hạn ngạch phát thải, đồng thời được vay mượn tối đa 15% hạn ngạch của năm sau để sử dụng cho năm trước.
Lộ trình phát triển sàn giao dịch carbon tại Việt Nam
Từ năm 2029, cơ chế phân bổ sẽ từng bước chuyển sang đấu giá, đồng thời mở rộng sang các ngành khác theo danh mục cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính. Đáng chú ý, Việt Nam cũng đặt mục tiêu liên kết và cho phép trao đổi tín chỉ carbon với thị trường khu vực và quốc tế.
Vinamilk, Masan, Vingroup “đi trước, đón đầu”
Từ năm 2016, Công ty Masan High-Tech Materials (MSR – công ty con của Tập đoàn Masan) đã triển khai trồng cây trên các khu vực đất đá thải sau khai thác khoáng sản. Đến năm 2023, doanh nghiệp đã phủ xanh khoảng 58ha trong phạm vi dự án.
Hiện Masan High-Tech Materials đang theo dõi sát lộ trình phát triển thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam, đồng thời chuẩn bị về mặt pháp lý, kỹ thuật và tài chính để sẵn sàng tham gia thị trường trong thời gian tới, góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.
Về phía Vinamilk, theo Báo cáo phát triển bền vững năm 2025, bà Mai Kiều Liên – CEO doanh nghiệp cho biết công ty kiên trì theo đuổi mục tiêu Net Zero vào năm 2050 thông qua lộ trình “Vinamilk Pathways to Dairy Net Zero 2050”. Doanh nghiệp đã triển khai kiểm kê khí nhà kính theo chuẩn quốc tế cho cả ba phạm vi phát thải, đồng thời chuẩn hóa hệ thống dữ liệu và tăng cường xác nhận độc lập. Đến nay, Vinamilk đã có hai nhà máy đạt trạng thái trung hòa carbon.
Ông Nguyễn Quốc Khánh – Giám đốc Điều hành Nghiên cứu & Phát triển (R&D) của Vinamilk cho biết công ty đã triển khai nhiều giải pháp nhằm đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. “Trong tương lai, chúng tôi có thể tính đến việc bán tín chỉ carbon nếu lượng khí nhà kính hấp thụ lớn hơn lượng phát thải”, ông Khánh cho biết.
Tại một cuộc họp tham vấn cộng đồng ngày 10/2, đại diện Vingroup cho biết doanh nghiệp đang xây dựng dự án tín chỉ carbon dựa trên kịch bản chuyển đổi từ phương tiện chạy xăng sang phương tiện điện. Mô hình được xây dựng trên giả định mỗi phương tiện di chuyển khoảng 12.000km mỗi năm.
Theo kế hoạch, đến năm 2029, tổng số phương tiện tham gia dự án có thể đạt khoảng 2 triệu chiếc, trong đó 85% đến từ việc chuyển đổi xe máy xăng, 10% từ ô tô, xe đạp và các hình thức di chuyển khác.
Ông Trần Kỳ Anh, Quản lý giao dịch tín chỉ carbon của Vingroup, cho biết dự án dự kiến tạo ra khoảng 1 triệu tín chỉ carbon trong giai đoạn 2025–2029 và có thể gia hạn tối đa hai lần, với tổng thời gian triển khai lên tới 15 năm.
Về quyền sở hữu tín chỉ carbon, đại diện Vingroup cho biết quyền này thuộc về đơn vị triển khai dự án. Tuy nhiên, người dùng có thể hưởng lợi gián tiếp thông qua các chương trình ưu đãi như chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện hoặc miễn phí sạc trong một khoảng thời gian nhất định.
Thị trường carbon được kỳ vọng sẽ giúp tối ưu chi phí giảm phát thải, khi doanh nghiệp có thể mua – bán tín chỉ để cân đối nghĩa vụ môi trường.
Theo Vinacontrol, giá tín chỉ carbon hiện dao động từ 230.000 đến 2,3 triệu đồng mỗi tín chỉ. Việt Nam đã ghi nhận hơn 36 triệu tín chỉ được giao dịch, tương đương quy mô khoảng 36.000 tỷ đồng (1,8 tỷ USD) nếu tính theo mức giá trung bình.
Theo dự báo của McKinsey (2022), thị trường tín chỉ carbon toàn cầu có thể tăng trưởng gấp 5–10 lần trong giai đoạn 2030–2050, mở ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp tiên phong.
Thu Huyền /KTCK