Mỹ và Iran được cho là đang tiến gần thỏa thuận chấm dứt xung đột, trong đó có nội dung mở lại eo biển Hormuz sau nhiều tháng xung đột căng thẳng.
Mỹ tuyên bố thoả thuận đang được hoàn tất
Một khung thỏa thuận giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông kéo dài gần ba tháng được cho là đang bước vào giai đoạn hoàn tất cuối cùng, với nội dung trọng tâm là khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới.
Ngày 23/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên nền tảng mạng xã hội Truth Social rằng “một thỏa thuận giữa Mỹ, Iran và nhiều quốc gia khác đang chờ được hoàn tất”, đồng thời nhấn mạnh eo biển Hormuz “sẽ được mở trở lại” nếu các bên đạt đồng thuận cuối cùng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: IRNA/TTXVN
Tổng thống Trump cho biết, ông đã có cuộc điện đàm mà ông mô tả là “rất tốt” từ Phòng Bầu dục với các nhà lãnh đạo và quan chức từ Ả rập Xê út, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Jordan và Bahrain liên quan đến Iran và “tất cả những vấn đề liên quan đến bản ghi nhớ về hòa bình”.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng xác nhận đã có cuộc điện đàm riêng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đồng thời cho biết “những chi tiết cuối cùng” của thỏa thuận đang tiếp tục được các bên thương lượng.
Tuy nhiên, đến nay phía Iran chưa đưa ra phản hồi chính thức về tuyên bố này.
Lập trường khác biệt của Iran
Trước đó, giới chức Tehran thừa nhận đàm phán với Washington đang có dấu hiệu tiến triển, song nhấn mạnh vẫn tồn tại nhiều khác biệt quan trọng, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết hai bên đang xây dựng một khuôn khổ thỏa thuận gồm 14 điểm, tập trung trước hết vào việc chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, trong đó có Lebanon, cũng như dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa nhằm vào hoạt động hàng hải của Iran.
Theo các nguồn tin khu vực, nội dung liên quan eo biển Hormuz là một trong những điểm then chốt của thỏa thuận. Trong thời gian xung đột, Tehran đã siết chặt kiểm soát tuyến đường thủy này, yêu cầu mọi tàu thương mại phải được lực lượng vũ trang Iran cấp phép trước khi đi qua, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Dù vậy, truyền thông Iran cho rằng tuyên bố của ông Trump về việc “mở cửa eo biển Hormuz” là chưa đầy đủ, khẳng định Tehran vẫn sẽ duy trì quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải chiến lược này, bao gồm quyền quyết định lộ trình, thủ tục và cấp phép lưu thông.
Theo một số nguồn tin ngoại giao, Mỹ và Iran có thể ký một thỏa thuận khung dài khoảng một trang ngay trong ngày 24/5, trước khi bước vào vòng đàm phán chi tiết hơn trong 30 - 60 ngày tiếp theo.
Nguồn tin cũng cho biết thỏa thuận sơ bộ có thể bao gồm nội dung giải phóng khoảng 25 tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài, đổi lại việc Tehran cam kết giảm căng thẳng quân sự và tạo điều kiện cho hoạt động hàng hải quốc tế.
Xung đột giữa Mỹ - Iran bùng phát từ cuối tháng 2, sau khi căng thẳng giữa hai bên leo thang nghiêm trọng bởi các hoạt động quân sự qua lại, làm gia tăng bất ổn tại khu vực Trung Đông. Dù Washington và Tehran đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời vào đầu tháng 4, cục diện hiện vẫn được đánh giá là mong manh, với nguy cơ tái leo thang nếu các nỗ lực đàm phán không sớm tạo ra bước tiến mang tính bền vững.
Nếu được thoả thuận hoà bình thông qua, đây sẽ là bước tiến ngoại giao quan trọng đầu tiên kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát hồi cuối tháng 2, mở ra kỳ vọng giảm căng thẳng tại Trung Đông và từng bước khôi phục ổn định cho thị trường năng lượng toàn cầu.
Phương Trang (Tổng hợp)
Báo Công Thương