Thứ trưởng Y tế, Phó Chủ tịch tỉnh bị khai trừ Đảng: Ai gác cổng những gói thầu y tế?

Bài viết liên quan

Công an khuyến cáo 6 hành vi dễ vi phạm đối với kinh doanh dịch vụ cầm đồ

Bị xử phạt vì đăng ảnh căn cước của người khác lên mạng

Kỷ luật nghiêm khắc, vụ án vẫn đang được điều tra

Ngày 16.9, Ban Bí thư quyết định khai trừ khỏi Đảng đối với ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, nguyên Giám đốc Bệnh viện K và ông Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, nguyên Giám đốc Sở Y tế, nguyên Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.

Ông Trần Văn Thuấn (ảnh trái) và ông Nguyễn Huy Ngọc

Hai cán bộ được xác định đã vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong thực hiện chức trách, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; vi phạm trách nhiệm nêu gương, gây hậu quả rất nghiêm trọng. Ban Bí thư đồng thời đề nghị thực hiện kỷ luật hành chính tương ứng.

Trước đó, cả hai ông đã bị khởi tố, tạm giam để điều tra về tội Nhận hối lộ trong quá trình mở rộng vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ và các đơn vị, địa phương liên quan. Đây là tình trạng pháp lý ở giai đoạn điều tra, việc xác định tội danh, trách nhiệm và hình phạt cuối cùng thuộc thẩm quyền của tòa án thông qua bản án có hiệu lực.

Cơ quan điều tra bước đầu cáo buộc người điều hành Công ty Việt Mỹ thành lập nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam, Singapore và Hong Kong, tổ chức mua đi bán lại nhằm nâng giá thiết bị y tế, thuốc trước khi nhập khẩu về Việt Nam. Phần lớn hàng hóa sau đó được cung cấp cho các cơ sở y tế trong nước.

Nếu các cáo buộc được chứng minh, thiệt hại không chỉ nằm ở phần ngân sách bị thất thoát. Giá thiết bị, hóa chất và vật tư còn có thể đi vào chi phí vận hành bệnh viện, giá dịch vụ kỹ thuật và cuối cùng là gánh nặng của người bệnh.

246 gói thầu và những tỉ lệ tiết kiệm gần bằng không

Dữ liệu đấu thầu được báo chí tổng hợp cho thấy trong tám năm, Công ty Việt Mỹ tham gia 276 gói thầu và trúng 246 gói, tập trung vào thiết bị xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân. Quy mô ấy cho thấy doanh nghiệp không phải nhà cung cấp xuất hiện nhất thời mà đã có độ phủ lớn tại nhiều cơ sở y tế.

Một số cuộc thầu đang được báo chí rà soát có tỉ lệ tiết kiệm rất thấp. Tại gói mua hệ thống SPECT/CT cho dự án mở rộng Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình cũ, giá gói thầu là 23,5 tỉ đồng. Sau khi đối thủ không vượt qua bước đánh giá năng lực, Công ty Việt Mỹ bước vào vòng tài chính một mình, chào và trúng đúng 23,5 tỉ đồng, tỉ lệ tiết kiệm 0%.

Ở gói mua hệ thống gia tốc tuyến tính đa mức năng lượng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định cũ, nhà thầu cạnh tranh bị loại ở vòng kỹ thuật. Công ty Việt Mỹ trúng với giá 77,7 tỉ đồng trên giá gói thầu 78 tỉ đồng, mức tiết kiệm khoảng 0,38%.

Một nhà thầu bị loại hoặc tỉ lệ tiết kiệm thấp không tự động chứng minh có sai phạm. Thiết bị y tế chuyên sâu thường ít nhà sản xuất, yêu cầu kỹ thuật cao và giá trị phụ thuộc cấu hình, bản quyền phần mềm, vật tư đi kèm, bảo trì, đào tạo vận hành. Tuy nhiên, khi cùng một doanh nghiệp thường xuyên bước vào vòng cuối một mình và giá trúng gần sát giá dự toán, đó phải là tín hiệu để cơ quan quản lý kiểm tra sâu hơn.

Ai xây dựng cấu hình kỹ thuật? Ai khảo sát giá? Có bao nhiêu báo giá thực sự độc lập? Giá nhập khẩu ban đầu và giá qua các tầng phân phối chênh lệch bao nhiêu? Các thông số có vô tình thu hẹp cạnh tranh, chỉ phù hợp với sản phẩm của một nhà cung cấp hay không?

Đấu thầu chỉ thực chất khi có cạnh tranh. Nếu hồ sơ hoàn toàn đúng hình thức nhưng cuộc đua về giá không diễn ra, quy trình có thể hợp lệ trên giấy mà chưa chắc đã đạt mục tiêu tiết kiệm ngân sách.

Không để bệnh viện thành “con tin” của nhà cung cấp

Thiết bị y tế không kết thúc vòng đời sau khi bàn giao. Một hệ thống chẩn đoán hình ảnh hoặc xạ trị còn gắn với hóa chất, linh kiện, phần mềm, bảo trì và vật tư tiêu hao trong nhiều năm. Giá máy ban đầu chỉ là một phần của tổng chi phí sở hữu.

Nếu bệnh viện mua được máy nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào một nhà cung cấp để thay thế linh kiện hoặc mua vật tư độc quyền, quyền mặc cả gần như không còn. Khi đó, một gói thầu có vẻ cạnh tranh ở thời điểm mua sắm vẫn có thể kéo theo chi phí vận hành rất lớn về sau.

Vì vậy, việc rà soát vụ án cần đi xa hơn từng khoản tiền hoặc từng cá nhân. Hệ thống phải đối chiếu giá xuất xưởng, giá nhập khẩu, giá qua doanh nghiệp trung gian và giá trúng thầu; xác định chủ sở hữu hưởng lợi thực sự của các pháp nhân; kiểm tra mối quan hệ giữa đơn vị tư vấn, bên mời thầu, hội đồng kỹ thuật và nhà cung cấp.

Dữ liệu đấu thầu cũng cần được sử dụng như một công cụ cảnh báo. Một doanh nghiệp liên tục trúng thầu với tỉ lệ cao, nhiều gói chỉ còn một nhà thầu ở vòng tài chính hoặc giá trúng sát giá dự toán phải được hệ thống tự động đánh dấu. Công nghệ không thể thay thế điều tra, nhưng có thể giúp nhận diện bất thường trước khi hàng trăm gói thầu đã hoàn tất.

Cũng cần phân biệt rõ trách nhiệm giữa cá nhân bị khởi tố, doanh nghiệp đang bị điều tra và các gói thầu chưa có kết luận sai phạm. Không thể từ một vụ án suy rộng rằng mọi thiết bị do doanh nghiệp cung cấp đều bất hợp pháp. Nhưng cũng không thể lấy lý do “đúng quy trình” để bỏ qua những dấu hiệu cần được kiểm tra.

Kỷ luật hai cán bộ cấp cao thể hiện yêu cầu xử lý nghiêm những vi phạm đã được cơ quan có thẩm quyền xác định về mặt Đảng. Còn với xã hội, câu hỏi chưa dừng lại: những gói thầu liên quan sẽ được rà soát đến đâu, tài sản thất thoát được thu hồi thế nào và cơ chế nào sẽ ngăn thiết bị tiếp tục được nâng giá qua nhiều lớp trung gian?

Một chiếc máy vào bệnh viện không chỉ đi qua cổng kho. Nó đi qua cổng trách nhiệm của cơ quan quản lý, chủ đầu tư, hội đồng chuyên môn và người phê duyệt. Nếu tất cả các cổng đều có người gác mà giá vẫn bị thao túng, điều cần sửa không chỉ là một con người, mà là cả cách hệ thống kiểm soát quyền lực và dòng tiền.

NGỌC NGUYỄN /Báo Văn Hóa