Tháng 1/2026, xuất khẩu tăng gần 30%, nông sản bứt phá; đa dạng hóa thị trường là giải pháp trọng tâm thời gian tới.
Nông sản là điểm sáng nổi bật
Tháng đầu tiên của năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu ghi nhận những tín hiệu tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong năm nay. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa tháng 1 đạt 88,16 tỷ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 43,19 tỷ USD, tăng 29,7%; nhập khẩu đạt 44,97 tỷ USD, tăng 49,2%. Cán cân thương mại nhập siêu 1,78 tỷ USD, song cơ cấu nhập khẩu chủ yếu là tư liệu sản xuất (chiếm 94%), cho thấy nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, chế biến đang gia tăng.
Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa tháng 1 đạt 88,16 tỷ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh minh họa
Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 38,43 tỷ USD, chiếm tới 89% tổng kim ngạch xuất khẩu. Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với 13,9 tỷ USD, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất, đạt 19 tỷ USD.
Trong bức tranh chung, khu vực nông nghiệp nổi lên là điểm sáng rõ nét. Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,51 tỷ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ. Riêng nhóm nông sản đạt 3,6 tỷ USD, tăng 41,8%; thủy sản đạt 940 triệu USD, tăng 21,5%; lâm sản đạt 1,72 tỷ USD, tăng 13%.
Đặc biệt, rau quả đạt 750 triệu USD, tăng gấp đôi cùng kỳ. Cà phê tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng với 180 nghìn tấn, trị giá 981 triệu USD, tăng hơn 26% về giá trị. Giá xuất khẩu cà phê bình quân ở mức cao, đạt khoảng 5.450 USD/tấn, góp phần nâng tổng giá trị xuất khẩu lên mức kỷ lục trong tháng đầu năm.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Đức Huy - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), cho biết, trong tháng 1, kim ngạch xuất khẩu của đơn vị ghi nhận mức tăng trưởng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước.
Theo ông Huy, nguyên nhân tăng trưởng đến từ cả yếu tố sản lượng và thị trường. Năm nay, nguồn cung trong nước tương đối thuận lợi, sản lượng khá hơn, trong khi nhu cầu cà phê Việt Nam trên thị trường thế giới vẫn duy trì ở mức cao. Nhờ đó, giá trị xuất khẩu tiếp tục được cải thiện.
“Lượng xuất khẩu tăng là yếu tố chính. Giá có tăng nhưng không ở mức hai con số, chỉ nhích thêm vài phần trăm. Tuy nhiên, nhờ sản lượng tốt nên tổng kim ngạch vẫn tăng mạnh”, đại diện doanh nghiệp cho biết.
Đáng chú ý, theo đánh giá của doanh nghiệp, tháng 1 năm nay ghi nhận mức giá trị xuất khẩu cao nhất từ trước đến nay của ngành cà phê Việt Nam. Nguồn cung thuận lợi, sản lượng khá cùng nhu cầu ổn định từ thị trường quốc tế là những yếu tố hỗ trợ tích cực. Doanh nghiệp đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong năm 2026, dù thừa nhận dư địa tăng mạnh như tháng đầu năm sẽ khó lặp lại.
Dù số liệu chung khả quan, một số ngành như dệt may vẫn đối mặt nhiều thách thức. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Như Tùng - chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc Công ty CP Dệt may – Đầu tư – Thương mại Thành Công, cho biết: Đơn hàng quý I của doanh nghiệp dự kiến chỉ tăng khoảng 5-7%.
“Đơn hàng vẫn ở trạng thái đi ngang, tăng nhẹ chứ không bứt phá”, ông Trần Như Tùng cho biết.
Doanh nghiệp lý giải, thị trường đã có nhiều thay đổi từ nửa đầu năm 2025, đặc biệt sau các biến động chính sách thương mại tại Mỹ. Nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi rõ rệt như các năm trước, khiến xuất khẩu không còn tính mùa vụ cao như trước đây.
“Trước kia, tháng đầu năm thường là cao điểm giao hàng, nhưng năm nay diễn biến khá bình thường. Thị trường Mỹ, đối tác lớn của chúng tôi vẫn còn nhiều yếu tố khó lường”, đại diện doanh nghiệp chia sẻ.
Về định hướng thị trường, doanh nghiệp cho biết đang tìm cách mở rộng sang các nước trong khối CPTPP và châu Âu, nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, việc chuyển hướng không dễ dàng trong bối cảnh cạnh tranh giá ngày càng gay gắt, đặc biệt từ hàng hóa Trung Quốc.
Đa dạng hóa thị trường
Thực tế này cho thấy tăng trưởng xuất khẩu đầu năm dù tích cực nhưng chưa đồng đều giữa các ngành. Điều này đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng - chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng: Chiến lược xuất khẩu trong giai đoạn tới cần được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, vừa giữ vững vị thế tại các thị trường giá trị cao như Mỹ và EU, vừa mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latin và thị trường Halal.
Ấn Độ, với quy mô dân số lớn và nhu cầu tiêu dùng tăng nhanh, được đánh giá là dư địa còn rất rộng. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, công tác xúc tiến thương mại cần đi vào chiều sâu; doanh nghiệp phải làm chủ tiêu chuẩn kỹ thuật, giảm phụ thuộc vào trung gian, hạ chi phí kiểm định.
Bên cạnh đó, thị trường khu vực như Trung Quốc, Thái Lan, Campuchia cũng mở ra cơ hội đáng kể nếu doanh nghiệp chủ động nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ xác định trong năm 2026 là đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa sản phẩm, tận dụng hiệu quả 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, đồng thời thúc đẩy đàm phán các FTA mới. Cùng với đó là xây dựng thương hiệu hàng Việt Nam chất lượng cao, gắn với tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững.
Để duy trì đà tăng trưởng hai con số, hoạt động xúc tiến thương mại cần được triển khai thực chất hơn, gắn với từng địa bàn, từng ngành hàng cụ thể. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ, ngành, địa phương, cơ quan ngoại giao và thương vụ ở nước ngoài sẽ là yếu tố quyết định để đưa hàng Việt “đi tận nơi, đến tận chỗ”, tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối và người tiêu dùng.
Những kết quả tích cực trong tháng đầu năm là tín hiệu khởi đầu thuận lợi. Tuy nhiên, để biến đà tăng ngắn hạn thành tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần kiên trì tái cơ cấu thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động thích ứng với biến động thương mại toàn cầu.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động, xuất nhập khẩu vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng, nhưng yêu cầu hiện nay không chỉ là tăng kim ngạch mà phải nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị trong nước và củng cố tự chủ kinh tế.
Nguyễn Hạnh /Báo Công Thương