Ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 3 ghi nhận những dấu hiệu suy giảm đà tăng trưởng khi áp lực chi phí đầu vào gia tăng mạnh, chủ yếu do tác động từ xung đột tại Trung Đông. Diễn biến này đã đẩy giá bán sản phẩm tăng với tốc độ nhanh nhất trong gần 15 năm; đồng thời, làm suy yếu nhu cầu và hoạt động sản xuất.
Sản xuất ô tô du lịch tại nhà máy lắp ráp ô tô Ford Hải Dương. Ảnh minh họa: Trần Việt/TTXVN
Theo báo cáo Chỉ số Nhà Quản trị Mua hàng (PMI) ngành sản xuất do S&P Global công bố, chỉ số PMI tháng 3 đạt 51,2 điểm, giảm đáng kể so với mức 54,3 điểm của tháng trước. Mặc dù, vẫn nằm trên ngưỡng 50 điểm phản ánh sự cải thiện của điều kiện kinh doanh nhưng đây là mức tăng yếu nhất kể từ tháng 9/2025.
Điểm đáng chú ý trong kỳ khảo sát là tác động của căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đến chi phí. Giá dầu tăng đã kéo theo chi phí nhiên liệu, vận tải và logistics leo thang. Gần một nửa số doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận chi phí đầu vào tăng, với tốc độ mạnh nhất kể từ tháng 4/2022.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp buộc phải chuyển một phần gánh nặng chi phí sang khách hàng. Giá bán đầu ra vì vậy tăng mạnh, ghi nhận mức tăng cao nhất kể từ khi chuỗi khảo sát bắt đầu vào năm 2011.
Áp lực giá cả đã ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu thị trường. Tổng số đơn đặt hàng mới vẫn tăng, nhưng tốc độ tăng chỉ ở mức nhẹ và là thấp nhất trong 6 tháng. Một số doanh nghiệp cho biết, khách hàng đã đẩy nhanh việc mua hàng nhằm tránh các đợt tăng giá tiếp theo.
Ở chiều ngược lại, nhu cầu quốc tế suy yếu rõ rệt khi đơn hàng xuất khẩu mới giảm trở lại sau giai đoạn ổn định trong tháng 2. Sản lượng sản xuất tiếp tục tăng trong tháng thứ 11 liên tiếp, song tốc độ tăng đã chậm lại đáng kể và là mức thấp nhất kể từ giữa năm 2025. Trước áp lực chi phí và triển vọng nhu cầu kém tích cực, các doanh nghiệp sản xuất đã thu hẹp hoạt động mua nguyên vật liệu. Đây là lần đầu tiên hoạt động mua hàng giảm sau 8 tháng tăng liên tục, kéo theo lượng tồn kho đầu vào cũng giảm.
Bên cạnh đó, số lượng việc làm trong ngành cũng giảm lần đầu tiên trong 6 tháng. Một số doanh nghiệp phản ánh khó khăn trong việc thay thế lao động nghỉ việc; đồng thời, cắt giảm lao động thời vụ.
Tình trạng chi phí nhiên liệu tăng cao cũng gây ra sự gián đoạn trong vận tải, khiến thời gian giao hàng của nhà cung cấp bị kéo dài đáng kể. Mức độ kéo dài này được ghi nhận là nghiêm trọng nhất trong vòng 4 năm qua.
Việc thiếu hụt nguyên vật liệu và cắt giảm nhân sự khiến lượng công việc tồn đọng gia tăng trở lại sau 4 tháng giảm. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp phải sử dụng hàng tồn kho thành phẩm để đáp ứng đơn hàng, làm giảm lượng tồn kho sau sản xuất.
Niềm tin kinh doanh suy giảm xuống mức thấp nhất trong 6 tháng khi các doanh nghiệp lo ngại về tác động kéo dài của xung đột Trung Đông đối với giá cả, nhu cầu và nguồn cung nguyên vật liệu. Tuy vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn kỳ vọng nhu cầu cơ bản sẽ duy trì ổn định, qua đó hỗ trợ sự gia tăng đơn hàng và sản lượng trong thời gian tới.
Bình luận về khảo sát, ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence cho rằng, báo cáo PMI tháng 3 đã phản ánh rõ những tác động ban đầu của căng thẳng địa chính trị đối với ngành sản xuất Việt Nam.
Theo ông, việc phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu từ khu vực Trung Đông khiến các doanh nghiệp khó tránh khỏi ảnh hưởng về chi phí và chuỗi cung ứng. Giá đầu vào tăng nhanh đã kéo theo giá bán tăng mạnh, cho thấy những tác động tức thời và đáng kể.
Dù sản lượng và đơn hàng mới vẫn duy trì trong vùng tăng trưởng, đà tăng đã suy yếu đáng kể so với tháng trước. Một phần tăng trưởng đến từ việc khách hàng đẩy nhanh đơn hàng trước khi giá tăng. Trong ngắn hạn, triển vọng được đánh giá kém tích cực, trừ khi xung đột sớm được giải quyết và các gián đoạn tại các tuyến vận tải chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz được khắc phục.
A. Tuấn (TTXVN)
Doanh Nhân Việt Nam