Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13 - 15.5 đang được xem là một trong những cuộc gặp được chờ đợi nhất năm 2026, trong bối cảnh quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn tồn tại hàng loạt bất đồng chiến lược, còn tình hình Trung Đông tiếp tục phủ bóng lên bàn đàm phán.
Theo phía Trung Quốc, Chủ tịch nước Tập Cận Bình và ông Trump sẽ trao đổi sâu về quan hệ song phương cũng như các vấn đề quốc tế. Chương trình nghị sự dự kiến trải rộng từ thương mại, công nghệ, đất hiếm, trí tuệ nhân tạo, Đài Loan đến chiến sự Iran và an ninh khu vực.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch nước Tập Cận Bình trong cuộc gặp hồi tháng 10.2025 tại Hàn Quốc. Ảnh: Reuters
Hai bên đều cần ổn định nhưng chưa dễ tìm tiếng nói chung
Dù quan hệ Mỹ - Trung gần đây có dấu hiệu hạ nhiệt so với giai đoạn căng thẳng thương mại trước đó, các chuyên gia cho rằng cuộc gặp lần này khó tạo ra bước đột phá thực chất.
Theo GS Stephen Robert Nagy, vấn đề lớn nhất là cách tiếp cận khó đoán của ông Trump. Tổng thống Mỹ thường bắt đầu bằng các tuyên bố cứng rắn, đe dọa áp thuế hoặc đưa ra yêu cầu tối đa, nhưng sau đó có thể thay đổi hướng đi rất nhanh. Điều đó khiến Bắc Kinh khó xác định đâu là mục tiêu chiến lược dài hạn thực sự của Washington.
Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng đang có nhu cầu ổn định quan hệ với Mỹ khi kinh tế Trung Quốc chịu nhiều sức ép tăng trưởng, thị trường bất động sản suy yếu và xuất khẩu đối mặt rủi ro từ các biện pháp kiểm soát công nghệ của Washington. Vì vậy, theo giới quan sát, ông Tập Cận Bình cũng cần một kết quả mang tính biểu tượng để cho thấy quan hệ với Mỹ không tiếp tục lao dốc.
Tuy nhiên, những vấn đề cốt lõi vẫn rất khó dung hòa. Mỹ muốn Trung Quốc giảm hỗ trợ công nghệ và gây sức ép với Nga, Iran, đồng thời hạn chế tham vọng tại eo biển Đài Loan. Trong khi đó, Bắc Kinh muốn Washington nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chip, giảm hỗ trợ quân sự cho Đài Loan và hạn chế các biện pháp kiềm chế kinh tế với Trung Quốc.
TS Patrick Cronin từ Viện Hudson nhận định, cuộc gặp này chủ yếu mang ý nghĩa “ổn định chiến lược”, tức cố giữ cạnh tranh không vượt khỏi tầm kiểm soát, hơn là đạt được các thỏa thuận lớn. Theo ông, những cam kết thương mại nếu có nhiều khả năng vẫn mang tính biểu tượng và phục vụ hình ảnh chính trị cho cả hai nhà lãnh đạo.
Chiến sự Iran phủ bóng lên hội nghị thượng đỉnh
Nếu như trước đây thương mại và công nghệ là trọng tâm cạnh tranh Mỹ - Trung, thì lần này chiến sự Iran bất ngờ trở thành chủ đề nổi bật.
Cuộc xung đột tại Trung Đông đã khiến eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới – rơi vào trạng thái căng thẳng. Điều này tác động trực tiếp tới cả Washington lẫn Bắc Kinh.
Trung Quốc hiện là một trong những khách hàng mua dầu lớn của Iran và hưởng lợi từ nguồn dầu giá rẻ để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Trong khi đó, Mỹ lo ngại chiến sự kéo dài sẽ đẩy giá nhiên liệu tăng cao và khiến Washington sa lầy sâu hơn vào Trung Đông.
Theo giới chức Mỹ, ông Trump muốn Bắc Kinh đóng vai trò trung gian hoặc gây sức ép để Iran chấp nhận nhượng bộ liên quan chương trình hạt nhân và việc kiểm soát eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn duy trì thế cân bằng: vừa kêu gọi hạ nhiệt, vừa tiếp tục ủng hộ quyền sử dụng năng lượng hạt nhân hòa bình của Tehran.
Việc Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Bắc Kinh trước thềm thượng đỉnh được xem là tín hiệu cho thấy Trung Quốc muốn khẳng định vai trò ảnh hưởng tại Trung Đông trước khi bước vào đối thoại với Mỹ.
Các chuyên gia nhận định đây là một trong số ít thời điểm mà cả Washington và Bắc Kinh đều có động lực tìm kiếm ổn định, ít nhất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khác biệt lợi ích chiến lược khiến khả năng hình thành một “thỏa thuận lớn” vẫn khá thấp.
Việt Nam được lợi hay chịu áp lực?
Đối với Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, việc Mỹ và Trung Quốc duy trì được đối thoại, giảm bớt căng thẳng nhìn chung sẽ tạo môi trường thuận lợi hơn cho kinh tế và thương mại khu vực.
Nếu quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ổn định hơn, chuỗi cung ứng toàn cầu có thể bớt biến động, áp lực lên thương mại quốc tế, tỷ giá và chi phí vận tải cũng giảm phần nào. Đây là yếu tố tích cực đối với các nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu như Việt Nam. Trong trường hợp tình hình Trung Đông hạ nhiệt, giá năng lượng ổn định hơn cũng sẽ hỗ trợ hoạt động sản xuất, logistics và tiêu dùng trong khu vực.
Ở góc độ khác, quan hệ Mỹ - Trung ổn định hơn cũng có thể khiến quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra theo hướng thận trọng hơn thay vì dịch chuyển nhanh như giai đoạn căng thẳng cao điểm trước đây. Tuy nhiên, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng được cho là vẫn tiếp diễn, do cạnh tranh giữa hai nước hiện không chỉ nằm ở thương mại mà còn liên quan công nghệ, an ninh và chiến lược phát triển dài hạn.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn được đánh giá có cơ hội duy trì vai trò quan trọng trong mạng lưới sản xuất và thương mại khu vực nếu tiếp tục cải thiện hạ tầng, môi trường đầu tư và năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
TUẤN ĐÔNG /VHO