Giữa bối cảnh cuộc đua công nghệ toàn cầu đang diễn ra gay gắt, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi tăng cường nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực và một môi trường học thuật cởi mở, chấp nhận rủi ro.
Phát biểu tại hội nghị về tăng cường nghiên cứu cơ bản diễn ra tại Thượng Hải vào ngày 30/4, ông Tập khẳng định: "Nghiên cứu cơ bản là nguồn gốc của toàn bộ hệ thống khoa học và là công tắc chính cho mọi thách thức kỹ thuật".
Theo nhà lãnh đạo Trung Quốc, cạnh tranh công nghệ toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang các lĩnh vực cơ bản và tiên phong, khiến “đổi mới nguyên bản và mang tính đột phá” trở nên đặc biệt quan trọng.
Để củng cố hơn nữa nền tảng này, ông Tập Cận Bình đã kêu gọi một chiến lược tích hợp nhằm nuôi dưỡng và huy động nhân tài, trong đó chú trọng đặc biệt vào việc xác định và bồi dưỡng các nhà nghiên cứu trực tiếp tham gia ở tuyến đầu. Trung Quốc cũng dự kiến sẽ tăng dần tỷ trọng nguồn vốn phân bổ cho nghiên cứu cơ bản để tạo ra một bối cảnh đầu tư đa dạng.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: Xinhua
Theo số liệu chính thức từ Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, năm 2025 nước này đã đầu tư gần 280 tỷ nhân dân tệ (khoảng 41 tỷ USD) cho nghiên cứu cơ bản, chiếm 7,08% tổng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Ngoài đầu tư tài chính, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng kêu gọi tinh chỉnh hệ thống đánh giá sao cho phù hợp với đặc thù của nghiên cứu cơ bản. Điều này bao gồm việc cải thiện điều kiện làm việc và sinh hoạt cho các nhà nghiên cứu, đồng thời thúc đẩy một môi trường đổi mới "cởi mở, bao trùm và chấp nhận thất bại".
Những nỗ lực này được thực hiện trong bối cảnh Bắc Kinh đang đẩy mạnh khả năng tự chủ về công nghệ giữa lúc sự cạnh tranh chiến lược với Washington ngày càng trở nên quyết liệt.
Vào tháng 4, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ đã thúc đẩy Đạo luật Điều chỉnh Đa phương về Kiểm soát Công nghệ đối với Phần cứng (Match), cùng với một số dự luật kiểm soát xuất khẩu khác nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận các thiết bị sản xuất chip quan trọng.
Bắc Kinh đã lên tiếng cảnh báo về động thái này, mô tả đó là sự mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia và lạm dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Bắc Kinh cáo buộc phương Tây đang cố gắng kiềm chế quốc gia này về mặt công nghệ, bao phủ trên nhiều lĩnh vực từ chất bán dẫn tiên tiến, phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) cho đến công nghệ sinh học.
Trong một diễn biến liên quan tại hội nghị thượng đỉnh kỹ thuật số ở Phúc Châu vào ngày 29/4, Phó Thủ tướng Trung Quốc Đinh Tiết Tường nhận định rằng đổi mới độc lập là "cách duy nhất để ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc chống lại áp lực và sự kìm kẹp từ bên ngoài". Ông hối thúc một "cách tiếp cận đa luồng" đối với các nghiên cứu tiên phong và đạt được những đột phá theo chuỗi toàn diện trong các công nghệ cốt lõi.
Những tuyên bố này một lần nữa khẳng định quyết tâm của Trung Quốc trong việc phá vỡ sự bao vây công nghệ và xây dựng một hệ thống khoa học tự cường vững chắc.
Cao Phong (SCMP, Xinhua)
Nhà báo và Công luận