Diễn biến gần đây của đồng Yên phản ánh những điều chỉnh quan trọng trong chính sách tiền tệ và tài khóa của Nhật Bản, cũng như bối cảnh kinh tế quốc tế đang thay đổi.
Thay vì can thiệp trực tiếp, Tokyo đang lựa chọn những biện pháp mềm dẻo hơn, nhằm ổn định thị trường, trong khi vẫn tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến kinh tế.
"Bài toán" dòng vốn cho đồng Yên
Trong nhiều năm, Nhật Bản duy trì mặt bằng lãi suất thấp, tạo điều kiện để các nhà đầu tư trong nước mở rộng đầu tư ra nước ngoài nhằm tìm kiếm lợi suất cao hơn. Nhờ đó, nước này tích lũy được khối lượng tài sản đầu tư ở nước ngoài rất lớn, với tổng giá trị ước tính hơn 10.000 tỷ USD, cao hơn gấp đôi quy mô GDP hằng năm.
Đồng Yên biến động trong bối cảnh Nhật Bản phát đi các tín hiệu chính sách nhằm ổn định thị trường tiền tệ. Ảnh minh họa
Bước sang giai đoạn hiện nay, khi lãi suất toàn cầu tăng trở lại, dòng vốn này bắt đầu tạo ra tác động lan tỏa đến thị trường tài chính quốc tế. Theo Bộ Tài chính Mỹ, những biến động trên thị trường trái phiếu Nhật Bản là một trong các yếu tố góp phần ảnh hưởng đến lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài trong thời gian gần đây.
Trong bối cảnh đó, đồng Yên từng có thời điểm chạm ngưỡng 159,45 JPY/USD, suy yếu mạnh và đạt mức thấp nhất kể từ tháng 7/2024. Diễn biến này đã thu hút sự quan tâm của giới đầu tư, trong bối cảnh xuất hiện các thảo luận về khả năng Nhật Bản và Mỹ phối hợp nhằm ổn định thị trường tiền tệ.
Tuy nhiên, The Business Times dẫn lại phân tích của The Economist cho biết, chỉ riêng những tín hiệu chính sách và yếu tố tâm lý cũng đã giúp đồng Yên phục hồi đáng kể từ cuối tháng 1.
Cùng thời điểm, đồng USD cũng chịu áp lực giảm giá. Kể từ khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức, các chính sách thuế quan, quan điểm cứng rắn với Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã khiến nhà đầu tư toàn cầu thận trọng hơn. Trong năm 2025, USD giảm khoảng 7% nếu tính theo rổ tiền tệ thương mại.
Điều đáng chú ý là đồng Yên vẫn yếu ngay cả khi USD giảm. Khoảng cách lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ trong thời gian qua đã thu hẹp đáng kể. Trong khi đó, đây là yếu tố thường giúp các đồng tiền tiến gần hơn về giá trị. Theo các nhà phân tích, một nguyên nhân quan trọng là lạm phát tại Nhật Bản đã tăng lên mức trung bình khoảng 2% trong thập niên 2020, cao hơn nhiều so với giai đoạn trước.
Theo đó, lạm phát cao có thể khiến đồng tiền suy yếu do sức mua giảm. Tuy nhiên, nếu xét theo chỉ số Big Mac của The Economist, là thước đo so sánh mức giá giữa các quốc gia, đồng Yên hiện vẫn bị định giá thấp đáng kể. Điều này cho thấy diễn biến tỷ giá không chỉ phản ánh yếu tố giá cả, mà còn chịu tác động từ kỳ vọng của thị trường đối với chính sách kinh tế trong tương lai.
Thông điệp ổn định thị trường của Nhật Bản
Trong tháng 1/2026, Nhật Bản đã lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn thay vì can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại hối. Theo số liệu do Bộ Tài chính Nhật Bản công bố, trong bốn tuần tính đến ngày 28/1, Tokyo không chi ngân sách cho hoạt động mua vào đồng Yên.
Thay vào đó, giới chức Nhật Bản sử dụng các biện pháp mang tính tín hiệu, trong đó có hoạt động “kiểm tra tỷ giá”, tức là liên hệ với các tổ chức giao dịch để nắm bắt diễn biến thị trường. Theo đánh giá của ông Tomo Kinoshita - Chiến lược gia thị trường toàn cầu tại Invesco Asset Management Japan, cách tiếp cận này đã giúp đồng Yên phục hồi từ vùng 160 JPY/USD về quanh mức 154 mà không gây xáo động lớn cho thị trường.
Đáng chú ý, để tạo ra mức điều chỉnh tương tự trong năm 2024, Bộ Tài chính Nhật Bản từng phải chi gần 10.000 tỷ Yên cho các đợt can thiệp trực tiếp. Việc tỷ giá đồng Yên phục hồi trong tháng 1/2026 mà không phát sinh chi phí lớn cho thấy, các biện pháp mang tính tín hiệu đang phát huy tác dụng nhất định trong bối cảnh hiện nay.
“Nhật Bản đã đạt được kết quả nhất định trong việc ổn định tỷ giá mà không phải sử dụng đến các biện pháp can thiệp tốn kém”, ông Kinoshita nhận định, đồng thời cho rằng yếu tố tâm lý đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn vừa qua.
Chiến lược này cũng được hưởng lợi phần nào từ bối cảnh chính sách phía Mỹ. Theo đó, những phát biểu linh hoạt của Tổng thống Donald Trump về tỷ giá USD đã khiến thị trường kỳ vọng đồng bạc xanh có thể bước vào giai đoạn điều chỉnh, qua đó giảm áp lực lên đồng Yên. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định, Washington không trực tiếp can thiệp vào thị trường tiền tệ, cho thấy Mỹ vẫn duy trì quan điểm tôn trọng cơ chế thị trường.
Về phía Nhật Bản, Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cho biết, Tokyo sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tỷ giá và phối hợp chặt chẽ với các đối tác khi cần thiết, phù hợp với các thỏa thuận song phương đã có. Bà nhấn mạnh, mục tiêu hàng đầu là bảo đảm sự ổn định của thị trường, tránh những biến động quá mức có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế.
Trong bối cảnh cuộc bầu cử ngày 8/2 đang đến gần, việc ổn định đồng Yên cũng giúp chính phủ Nhật Bản có thêm dư địa chính sách. Theo các nhà phân tích, sau bầu cử, Nhật Bản vẫn còn nhiều phương án để điều hành thị trường, trong đó có việc sử dụng dự trữ ngoại hối hoặc điều chỉnh chính sách tiền tệ khi điều kiện cho phép.
Bên cạnh đó, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho rằng, đồng Yên yếu cũng mang lại những lợi ích nhất định, đặc biệt đối với các ngành xuất khẩu như thực phẩm và ô tô... Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh chính phủ Nhật vẫn phát tín hiệu sẵn sàng hành động để ổn định thị trường tiền tệ.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi nhấn mạnh, mục tiêu lâu dài là xây dựng một nền kinh tế có khả năng thích ứng tốt với biến động tỷ giá thông qua thúc đẩy đầu tư trong nước.
Lê Vân /Báo Công Thương