Với chiều dài hơn 300 năm lịch sử, mỗi cơ sở làm nước mắm ở vùng biển Phan Thiết đều có bí quyết riêng.
Ngày 31/1, Sở VHTT&DL tỉnh Lâm Đồng cho biết vừa có văn bản gửi UBND tỉnh đề nghị xem xét, lập hồ sơ khoa học về "Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết" để đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2026.
.jpg)
Một cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống bằng thùng lều gỗ ở Phan Thiết. Ảnh: Minh Vân
Theo Sở VHTT&DL Lâm Đồng, qua rà soát nội dung về lịch sử hình thành, quy trình chế biến và giá trị của nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết tại đơn đề nghị của Hiệp hội nước mắm Phan Thiết, đồng thời đối chiếu với tư liệu kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết” cho thấy, “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết” đảm bảo các tiêu chí, điều kiện để triển khai lập Hồ sơ khoa học trình Bộ VHTT&DL thẩm định, đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Với chiều dài hơn 300 năm lịch sử, nghề làm nước mắm là nghề truyền thống của cư dân vùng biển Phan Thiết. Hiện nay, Phan Thiết là 1 trong 6 vùng sản xuất nước mắm nổi tiếng tại Việt Nam, cùng với Cát Hải (Hải Phòng), Ba Làng (Thanh Hóa), Đà Nẵng, Nha Trang và Phú Quốc.
Đặc trưng của nước mắm Phan Thiết so với sản phẩm cùng loại của các vùng khác là có màu vàng rơm (nếu nguyên liệu là cá cơm) hoặc có màu nâu nhạt (nếu là cá nục); trong, sóng sánh, có mùi thơm nồng, vị ngọt đậm do có độ đạm cao.
Sự khác biệt này đến từ quá trình ủ chượp dưới trời nắng, gió và nhiệt độ trung bình cao của khí hậu vùng Nam Trung Bộ tác động tích cực đến cơ chế lên men của quá trình ủ muối mà những nơi khác không có được. Ngày nay, nước mắm Phan Thiết là thương hiệu nổi tiếng, có mặt ở khắp các tỉnh thành trên cả nước và một số thị trường nước ngoài.
Sản phẩm nước mắm nhĩ truyền thống của Phan Thiết. Ảnh: Minh Vân
Hiện trên địa bàn TP Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận cũ (nay là tỉnh Lâm Đồng) có hơn 200 cơ sở sản xuất kinh doanh nước mắm. Hàng năm, những cơ sở này sản xuất ra hàng chục triệu lít nước mắm. Các cơ sở sản xuất theo quy trình kỹ thuật chế biến truyền thống, mỗi nơi đều có bí quyết riêng.
K.Ngọc /Nhà báo và Công luận