Để cà phê Việt Nam xuất khẩu bền vững sang thị trường EU, Thương vụ Việt Nam khuyến nghị cần tuân thủ quy định EUDR, hệ thống thẩm định trách nhiệm...
Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia vừa phát hành Bản tin tháng 1/2026, trong đó cập nhật nhiều thông tin, quy định mới của các nước Bắc Âu.
Liên quan đến quy định nhập khẩu cà phê của các nước Bắc Âu, thương vụ khuyến nghị, các nhà xuất khẩu cà phê trong nước cần thay đổi cách thức sản xuất và kinh doanh để bảo vệ môi trường và người lao động, qua đó tuân thủ các quy định bền vững đang thay đổi của Liên minh châu Âu (EU).
Đối với quy định chống phá rừng của EU (EUDR), thương vụ cho rằng, đây là điều kiện hàng đầu. Kể từ ngày 30/12/2025, các nhà cung cấp cà phê sang EU phải chứng minh rằng cà phê của họ không được trồng trên diện tích đất có phá rừng sau tháng 12/2020. Do đó, doanh nghiệp cần lưu giữ hồ sơ đầy đủ và cung cấp bản đồ xác định vị trí địa lý của vùng trồng cà phê.
Doanh nghiệp tuân thủ quy định chống phá rừng của EU (EUDR) để xuất khẩu bền vững. Ảnh minh họa
Trên thực tế, nhiều tổ chức cà phê đã bắt đầu triển khai yêu cầu này. Tại Kenya, các hợp tác xã nông dân cà phê sử dụng ứng dụng điện thoại TerraTrac để lập bản đồ trang trại. Chi phí chỉ khoảng 0,30 USD cho mỗi nông dân. Ngoài TerraTrac, hiện có nhiều công cụ và nhà cung cấp dịch vụ khác hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ EUDR, bao gồm: Beyco, Farmforce, Frontierra, Koltiva, Meridia Verify, Nadar, Satelligence, Single.Earth, Sourcetrace, Taroworks, Terra-i+...
Đối với hệ thống thẩm định trách nhiệm (due diligence) của EU và báo cáo, thương vụ cho biết, EU đã ban hành hai quy định quan trọng mới nhằm buộc các doanh nghiệp mua cà phê phải quan tâm hơn đến con người và môi trường.
Thứ nhất là Chỉ thị về Thẩm định trách nhiệm doanh nghiệp đối với phát triển bền vững (CSDDD), có hiệu lực từ tháng 7/2024. CSDDD áp dụng đối với các doanh nghiệp lớn có trên 1.000 lao động và doanh thu hằng năm trên 450 triệu euro. Tùy theo quy mô, doanh nghiệp sẽ phải tuân thủ trong giai đoạn 2027 - 2029. Tuy nhiên, hiện vẫn có ý kiến trong Nghị viện châu Âu đề xuất điều chỉnh phạm vi áp dụng, nên quy mô tác động cuối cùng của CSDDD vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.
Thứ hai là Chỉ thị về Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD). Từ năm 2025, các doanh nghiệp phải báo cáo về việc bảo vệ môi trường và đối xử công bằng với người lao động. Dù các doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã không phải tuân thủ trực tiếp, họ vẫn phải cung cấp thông tin cần thiết cho các đối tác lớn trong chuỗi cung ứng để giúp các đối tác này đáp ứng yêu cầu của EU.
Vì vậy, các hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu cà phê sang EU cần lưu trữ hồ sơ đầy đủ về: phương thức canh tác cà phê; điều kiện lao động; sử dụng nước và hóa chất; lượng phát thải và tác động môi trường từ hoạt động canh tác và vận chuyển.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thuý - Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia lưu ý, việc theo dõi và báo cáo chính xác các yếu tố này sẽ tăng khả năng tiếp cận thị trường EU, bởi các nhà nhập khẩu châu Âu cần những dữ liệu này để chứng minh tuân thủ các quy định mới.
Đối với công tác bảo đảm thực hành lao động có đạo đức. Thương vụ cho biết, giá cà phê cần được thiết lập ở mức cho phép nông dân trả lương công bằng cho người lao động, phù hợp với tiêu chuẩn địa phương. Khi giá cà phê xuống thấp, một số hộ nông dân buộc phải sử dụng lao động trẻ em do không đủ khả năng thuê lao động trưởng thành.
Kể từ tháng 12/2027, EU sẽ cấm lưu hành các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức trên thị trường châu Âu. Lao động cưỡng bức bao gồm việc ép buộc người lao động làm việc trái ý muốn, hoặc sử dụng trẻ em theo cách gây tổn hại đến sức khỏe, giáo dục và/hoặc sự phát triển thể chất, tinh thần của các em. Quy định này áp dụng với tất cả doanh nghiệp bán cà phê tại EU, không phân biệt quy mô lớn hay nhỏ.
Các nhà nhập khẩu cà phê vào EU phải chứng minh rằng sản phẩm của họ không sử dụng lao động cưỡng bức. Để đáp ứng yêu cầu này, các hợp tác xã và doanh nghiệp cà phê cần: xác định các khâu có nguy cơ rủi ro về lao động; ban hành quy định rõ ràng đối với nhà cung cấp về lao động công bằng; đào tạo nông dân và người lao động về quyền lao động; thiết lập cơ chế an toàn để người lao động phản ánh vi phạm; thường xuyên kiểm tra, giám sát việc tuân thủ của các nhà cung cấp.
Ngoài ra, liên quan đến thị trường cacao tại Bắc Âu, thương vụ cũng lưu ý, người tiêu dùng Bắc Âu ngày càng quan tâm đến sức khỏe, môi trường và trách nhiệm xã hội trong các quyết định mua sắm hằng ngày.
Đối với ca cao và socola, người tiêu dùng Bắc Âu không chỉ đánh giá hương vị hay chất lượng, mà còn chú trọng nguồn gốc, điều kiện canh tác, quyền lợi của nông dân và tác động môi trường trong quá trình sản xuất. Vì vậy, tính bền vững đã trở thành tiêu chí trung tâm trong tiêu dùng thực phẩm tại Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển, những quốc gia có ý thức xã hội cao và mức chi trả tốt cho các sản phẩm được chứng nhận minh bạch, hữu cơ và thương mại công bằng.
Điều này tạo ra cơ hội rõ rệt cho các nhà cung ứng ca cao có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững. Dù quy mô thị trường Bắc Âu không quá lớn so với các nước Tây Âu, nhưng mức độ ổn định, yêu cầu chất lượng cao và sự ưu tiên dành cho sản phẩm có giá trị gia tăng khiến khu vực này trở thành thị trường “chuẩn hóa” quan trọng cho các quốc gia xuất khẩu.
Đối với Việt Nam, ca cao dù chưa phải là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, lại có tiềm năng phù hợp với xu hướng tiêu dùng của Bắc Âu, đặc biệt khi gắn với câu chuyện phát triển vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao sinh kế nông dân và chất lượng sản phẩm chế biến sâu.
Hoàng Giang /Báo Công Thương